Wat is parenterale voeding eigenlijk?
De term klinkt misschien wat vreemd. Laten we het woord even ontleden. ‘Enteraal’ betekent ‘via de darmen’. Denk aan eten en drinken; dat gaat door je spijsverteringskanaal, dus via je darmen. ‘Parenteraal’ betekent letterlijk ‘naast de darmen’ of ‘buiten het spijsverteringskanaal’.
Parenterale voeding, ook wel kunstmatige voeding genoemd, is dus een manier om jouw lichaam alle benodigde voedingstoffen te geven zonder dat je spijsverteringskanaal er iets mee hoeft te doen. In plaats van eten, krijgt je lichaam deze stoffen direct in de bloedbaan. Dit gebeurt meestal via een infuus.
Waarom zou dit nodig zijn?
Je vraagt je misschien af: wanneer is het zo ver dat eten via de mond niet meer lukt of niet meer verstandig is? Er zijn verschillende situaties waarin artsen en diëtisten voor deze oplossing kiezen. Het draait altijd om de vraag: kan je lichaam de benodigde calorieën, eiwitten, vetten, suikers, vitamines en mineralen wel opnemen via de normale route?
Dit kan komen door:
• Ernstige problemen met de darmen. Misschien is een groot deel van de dunne darm verwijderd na een operatie. Dan is er simpelweg te weinig oppervlak om voedingsstoffen op te nemen.
• Ernstige ontstekingen of ziektes in de darmen, zoals de ziekte van Crohn, waarbij de darmwand zo beschadigd is dat opname onmogelijk wordt.
• Als je darmen tijdelijk stil liggen, bijvoorbeeld na een grote buikoperatie. Het is dan beter om ze rust te geven zodat ze kunnen herstellen.
• Als je zo ziek bent dat je niet meer zelfstandig kunt eten of slikken, en een voedingssonde (een slangetje door de neus naar de maag of darm) geen optie is of niet voldoende levert.
Het doel van parenterale voeding is altijd hetzelfde: jouw lichaam de kans geven om te herstellen. Het is een levensondersteunende maatregel als normale voeding niet lukt.
Hoe werkt die voeding precies?
Dit is het praktische deel. Parenterale voeding is geen gewoon water of een standaard zoutoplossing. Het is een zeer nauwkeurig samengesteld mengsel. Denk eraan als een complete maaltijd, maar dan vloeibaar en steriel (helemaal schoon van bacteriën). Dit type gespecialiseerde voeding is essentieel, bijvoorbeeld bij de behandeling van voeding en decubitus.
Deze vloeistoffen worden vaak samengesteld in een speciale apotheek of bereidingscentrum. Ze zijn op maat gemaakt voor de persoon die het krijgt. Wat zit erin?
• Energiebronnen: Dit zijn de ‘brandstof’ voor je lichaam. Meestal is dit een suikeroplossing (glucose) en vetemulsies.
• Eiwitten: Essentieel voor de opbouw en het herstel van spieren en weefsel. Dit is in de vorm van aminozuren, de bouwstenen van eiwit.
• Vocht: Om uitdroging te voorkomen en je bloeddruk op peil te houden.
• Mineralen en Sporenelementen: Denk aan zout, kalium, magnesium, maar ook de kleine dingen zoals zink en koper die je normaal uit groenten en vlees haalt.
• Vitaminen: Alle vitamines die je lichaam nodig heeft, zitten erin.
Twee manieren om het te geven
Er zijn twee hoofdmanieren waarop artsen parenterale voeding toedienen. Welke methode gekozen wordt, hangt af van hoe lang je het nodig hebt en hoe de situatie van je bloedvaten is.
Centrale lijn: Lange termijn en hoge concentraties
Als je langere tijd voeding nodig hebt, of als de voeding erg geconcentreerd moet zijn (veel voedingsstoffen in weinig vocht), dan gaat de toediening via een centraal veneus systeem. Dit betekent dat het infuus rechtstreeks in een groot bloedvat gaat, meestal nabij het hart. Dit wordt vaak een centrale lijn genoemd.
Dit klinkt misschien intimiderend. Vaak wordt er een speciale katheter geplaatst, zoals een PICC-lijn (een dun slangetje dat via een ader in je arm naar een groot vat bij het hart loopt) of een dialysekatheter. Dit wordt gedaan door medisch personeel, want het moet heel nauwkeurig en steriel gebeuren om infecties te voorkomen.
Perifere lijn: Korte termijn en lagere concentraties
Als je verwacht dat je maar kort (vaak minder dan twee weken) deze voeding nodig hebt, of als je lichaam minder geconcentreerde voeding nodig heeft, dan kan het via een ‘normaal’ infuus in een ader in je arm of hand. Dit noemen we de perifere lijn. Het nadeel hiervan is dat de vloeistoffen vrij zout kunnen zijn voor de kleine aderen, waardoor ze soms geïrriteerd raken.
Thuis of in het ziekenhuis? De logistiek
Veel mensen die parenterale voeding nodig hebben, kunnen of willen dit liever thuis. Dit is een grote stap, maar het geeft je veel meer vrijheid. De overgang van het ziekenhuis naar thuis is een proces dat tijd kost en goede begeleiding vraagt.
Als je thuis voeding krijgt, wordt dit vaak via een pomp toegediend. Deze pomp regelt de snelheid waarmee de voeding in jouw lichaam komt. Dit is cruciaal, want te snel is niet goed voor je bloedsuikerspiegel en te langzaam levert te weinig energie.
Praktische zaken die je moet regelen als je thuis bent:
• De pomp en materialen: Je krijgt een speciale voedingspomp en alle benodigdheden (zakken voeding, infuuslijnen, naalden) thuisbezorgd door een thuiszorgorganisatie of een gespecialiseerd bedrijf.
• Opslag: De vloeistoffen moeten vaak gekoeld bewaard worden, net als veel medicijnen. Je hebt dus een speciale koelkast nodig.
• Hygiëne: Dit is het allerbelangrijkste. Omdat de voeding direct in je bloedbaan gaat, is de kans op infecties reëel als je niet super hygiënisch werkt. Je leert precies hoe je de lijn moet doorspoelen, aansluiten en afkoppelen. Dit wordt intensief geoefend voordat je naar huis gaat.
Wat betekent dit voor jouw dagelijks leven?
Het leven met een infuus is een aanpassing. Het is niet alsof je even een pil inneemt. Je bent afhankelijk van een systeem, een pomp en een voedingszak. Hierdoor verandert je dagritme.
Veel mensen plannen hun voeding in op momenten dat ze relatief rustig zijn of thuis zijn. Sommigen krijgen de voeding ’s nachts, terwijl ze slapen. Dan is de pomp aangesloten en kunnen ze overdag ‘normaal’ leven, met de lijn wel aangesloten.
Stel je voor: je wilt even douchen of een stukje wandelen. Je kunt de pomp loskoppelen, maar de lijn blijft in je lichaam. Je moet wel oppassen dat de lijn niet knikt of dat je eraan blijft haken. Dit vraagt om planning. Je leert de apparatuur kennen en hoe je ermee omgaat, zodat het minder belemmerend wordt.
En dan is er het sociale aspect. Een infuus is zichtbaar. Je kunt je afvragen hoe je dit uitlegt aan vrienden of collega’s. Weet dat het heel normaal is om je hier onzeker over te voelen. Je bent niet de enige die met deze situatie moet omgaan. Praten met de verpleegkundige of een diëtist over hoe je hiermee omgaat in het openbaar, kan al enorm helpen.
Als je twijfelt: praat erover
Als je nu dit leest omdat je net te horen hebt gekregen dat parenterale voeding een optie is, is het logisch dat je veel vragen hebt. Je voelt je misschien gefrustreerd omdat je normale eetlust is verdwenen, of je maakt je zorgen over de techniek.
Onthoud dit: deze methode is er niet om je leven moeilijker te maken. Het is een brug. Een manier om je lichaam de rust en de bouwstoffen te geven die het hard nodig heeft om weer sterker te worden, zodat je hopelijk op een dag weer ‘normaal’ kunt eten.
Stel al je vragen aan het zorgteam. Vraag om duidelijke instructies. Vraag of je een keer mag oefenen met het aansluiten van de zak terwijl je nog in het ziekenhuis bent. Je bent de expert van jouw lichaam, en het zorgteam is er om jou te begeleiden bij deze specialistische vorm van voeding. Het is een leerproces, en je hoeft het niet meteen perfect te doen.
Veelgestelde vragen
VIDEO: Bereiden van TPV (Totale Parenterale Voeding)
Aanbevolen leesvoer
Ga dieper in op Wat is parenterale voeding? Uitleg en toediening met deze informatieve selectie.
• Totale parenterale voeding thuis (TPV); informatie voor ouders …
is parenterale voeding permanent?
Nee, zeker niet altijd. Het is vaak een tijdelijke oplossing om je lichaam de kans te geven te herstellen van een ziekte of operatie. Zodra je darmen weer functioneren of je situatie verbetert, wordt er gekeken hoe je langzaam weer kunt overstappen op normale voeding of een sondevoeding. Goede voeding is essentieel voor herstel, bijvoorbeeld bij voeding bij decubitus.
doet het aansluiten pijn?
Het inbrengen van de centrale lijn (de toegangsweg voor de voeding) gebeurt onder steriele omstandigheden, vaak met een beetje plaatselijke verdoving, net als bij een injectie. Het aansluiten van de voedingszak op de reeds aanwezige lijn zelf, doet geen pijn. Het is meer het gedoe met de klemmetjes en de pomp die even wennen is.
kan ik nog gewoon drinken als ik deze voeding krijg?
Dit verschilt per situatie. Als de reden voor de voeding is dat je darmen rust moeten krijgen, dan mag je vaak wel water of andere heldere dranken drinken voor het gevoel. Als je echter ook orale inname moet beperken, kan het zijn dat je arts adviseert om ook met drinken heel voorzichtig te zijn. Dit bespreek je altijd specifiek met je behandelaar.