De basis: waarom voeding belangrijk is
Laten we eerlijk zijn. Voeding is geen wondermiddel. Er is geen dieet dat kanker geneest. Dat is belangrijk om helder te hebben, zodat je niet teleurgesteld raakt als een bepaalde groente niet plotseling het tij keert. Maar voeding is wel de brandstof voor jouw lichaam. Zeker als je een zware behandeling ondergaat, zoals chemotherapie of bestraling, heeft je lichaam enorm veel energie nodig om te herstellen en om de behandelingen goed te verdragen.
Het gaat erom dat je jouw lichaam de beste bouwstenen geeft. Denk aan het versterken van je immuunsysteem. Dat systeem is je interne verdediging. Goede voeding helpt om de bijwerkingen van de behandeling beter aan te kunnen. Denk aan vermoeidheid, of juist aan het behouden van spiermassa, wat vaak een probleem is bij langdurige ziekte.
Wat is een ‘kankerbestendig’ eetpatroon?
Als we het hebben over een voedingspatroon dat gunstig is in de context van kanker, kijken we naar patronen die ontstekingen in het lichaam verminderen en die vol zitten met voedingsstoffen. Dit is geen streng dieet, maar een verschuiving naar wat je vaker op je bord legt. Het idee achter deze voedingsstrategie is simpel: geef het lichaam de middelen om zichzelf te herstellen.
Veel deskundigen wijzen naar de zogenaamde Mediterrane levensstijl. Dit is geen tijdelijk dieet, maar een manier van eten die rijk is aan groenten, fruit, volle granen, peulvruchten en gezonde vetten zoals olijfolie. Dit patroon staat bekend om zijn ontstekingsremmende werking. Dat is interessant, omdat chronische ontstekingen het lichaam extra belasten.
Praktische stappen voor meer voedingsstoffen
Je zit misschien thuis en denkt: “Ik heb nauwelijks eetlust, hoe krijg ik die kilo’s groenten binnen?” Dat is een heel herkenbare situatie. De focus moet nu liggen op wat voor jou werkt. Soms is dat kleine beetjes, vaak. Soms is dat juist eten wat je op dat moment lekker vindt, zelfs als het even niet ‘perfect’ is. We zoeken naar balans.
Meer plantaardig, minder bewerkt
Dit is een van de meest genoemde adviezen bij voeding tegen kanker. Dit betekent niet dat je vlees volledig moet schrappen, maar wel dat groenten, fruit, noten en zaden de hoofdrol spelen. Ze leveren vezels, vitamines en antioxidanten. Antioxidanten zijn stofjes die helpen om schade aan je cellen tegen te gaan. Je vindt ze volop in kleurrijke voeding.
Hoe doe je dit praktisch? Probeer bij elke maaltijd een zo kleurrijk mogelijk bord samen te stellen. Voeg bijvoorbeeld een handje noten toe aan je yoghurt in de ochtend. Gebruik een scheutje extra vierge olijfolie over je gekookte groenten. Of maak een simpele smoothie met spinazie (die proef je nauwelijks!) en een banaan.
• Kleur op je bord: Eet zo veel mogelijk kleuren tegelijk. Rood van paprika’s, groen van broccoli, paars van blauwe bessen.
• Vezels voor je darmen: Vezels zijn belangrijk voor een gezonde darmflora. Die darmen spelen een grotere rol in je weerstand dan je misschien denkt. Kies voor volkorenproducten in plaats van wit brood of witte pasta.
• Kies gezonde vetten: Vervang boter door olijfolie of avocado. Deze vetten zijn beter voor je bloedvaten en helpen bij het opnemen van bepaalde vitamines.
Eiwitten zijn je bouwstenen
Als je ziek bent of een behandeling ondergaat, kan je lichaam eiwitten (proteïnen) sneller afbreken dan normaal. Eiwitten zijn cruciaal voor het herstel van weefsels en het opbouwen en behouden van je spiermassa. Spiermassa is je energiebuffer.
Als je merkt dat je onbedoeld gewicht verliest, is het heel belangrijk om op je eiwitinname te letten. Dat is vaak makkelijker gezegd dan gedaan, zeker als je misselijk bent.
Hier zijn een paar makkelijke eiwitbronnen om toe te voegen, ook als je weinig trek hebt:
• Zuivel: Kwark, Griekse yoghurt of een glas karnemelk. Deze zijn vaak goed te verdragen.
• Eieren: Een gekookt eitje of een roerei is snel klaar en zit boordevol voedingsstoffen.
• Peulvruchten: Linzen, kikkererwten of bonen kun je makkelijk door soep of een salade mengen.
• Vis: Vette vis zoals zalm levert niet alleen eiwitten, maar ook de belangrijke omega-3 vetzuren.
Omgaan met bijwerkingen en de rol van suppletie
Voeding tijdens kankerbehandeling is vaak een gevecht tegen bijwerkingen. Misselijkheid, smaakveranderingen, of juist diarree. Je ideale voedingsplan moet flexibel zijn en zich aanpassen aan hoe je je op dat moment voelt. Wees mild voor jezelf.
Als je moeite hebt met eten en drinken
Dit is waar veel mensen vastlopen. Je moet, maar je kunt niet. Wat nu? Probeer kleine hoeveelheden te eten, maar vaker op de dag. Zet kleine hapjes klaar. Als je merkt dat je ’s ochtends meer kunt hebben, eet dan je hoofdmaaltijd als ontbijt.
Smaakveranderingen zijn vervelend. Sommige mensen vinden vlees plotseling metaalachtig smaken. Probeer dan over te stappen op kip, vis, eieren of zuivel. Zuur eten kan soms helpen om metaalsmaakjes te maskeren. Een zuurtje bij de maaltijd kan wonderen doen.
Hydratatie is cruciaal. Water is het beste, maar als je dat niet binnenkrijgt, is bouillon, thee of zelfs een verdund vruchtensap beter dan niets. Zorg dat je altijd iets te drinken in de buurt hebt staan.
Wanneer zijn supplementen een goed idee?
Je vraagt je misschien af of je vitaminen en mineralen moet slikken. Dit is een belangrijk punt waar je het beste met je behandelend arts of een gespecialiseerd diëtist over kunt praten. Waarom? Sommige supplementen kunnen de werking van medicijnen beïnvloeden. Dat willen we absoluut voorkomen.
Als je door de behandeling heel weinig eet en je voedingsinname dus laag is, kan een basisvitamine slikken soms helpen om tekorten te voorkomen. Denk aan vitamine D, wat vaak een aandachtspunt is in de wintermaanden, maar ook bij ziekte. Echter, de beste bron van vitamines is altijd voeding zelf.
Wees extra voorzichtig met hoge doses antioxidanten, zoals vitamine C of E in pillenvorm, tenzij dit specifiek is voorgeschreven. Er is nog discussie over hoe dit zich verhoudt tot bepaalde behandelingen, een onderwerp dat verder wordt uitgediept in ons artikel over amyloidose en voeding. Vandaar die nuchtere aanpak: voed je lichaam met echt voedsel, en bespreek supplementen altijd eerst.
Suiker en kankercellen: de mythes ontkracht
Dit is een onderwerp dat veel angst oproept: suiker. Het idee dat suiker kankercellen voedt en dat je daarom alles wat zoet is moet mijden, leeft sterk. Het is belangrijk om dit helder te krijgen, want onnodige beperkingen maken het eten alleen maar moeilijker.
Het klopt dat kankercellen, net als gezonde cellen, energie nodig hebben. En ze halen die energie vaak uit glucose, oftewel suiker. Maar jouw gezonde cellen hebben dit ook nodig! Je kunt kankercellen niet uithongeren zonder ook je gezonde lichaam uit te hongeren. Als je te weinig calorieën binnenkrijgt, zal je lichaam spiermassa afbreken, en dat wil je juist vermijden.
Wat je wél doet, is de algemene inname van ‘lege calorieën’ verminderen. Dat zijn de calorieën uit frisdrank, snoep en koek die geen voedingswaarde bieden. Als je een stuk fruit eet, krijg je ook vezels, vitamines en water binnen. Dat is een ander verhaal dan een glas frisdrank drinken.
Focus dus op het verhogen van de kwaliteit van je calorieën, in plaats van te panikeren om elke theelepel suiker in je koffie. Een af en toe een traktatie is vaak ook goed voor je mentale welzijn. En dat is, geloof me, net zo belangrijk voor je herstel.
Omgaan met de druk van buitenaf
Vaak krijg je goedbedoeld advies van familie of vrienden. “Heb je al gehoord van die ene sapkuur?” of “Eet je echt nog wel witbrood?”. Dit kan enorm vermoeiend zijn als je probeert te navigeren door wat goed voelt voor jouw lichaam, op dit moment.
Het is oké om grenzen te stellen. Je hoeft niet elk artikel of elk dieetadvies te lezen. Kies één of twee betrouwbare bronnen, zoals je eigen arts of een geregistreerd diëtist die ervaring heeft met oncologie. Houd je daaraan. Je hoeft jezelf niet te verdedigen als je een keer iets eet wat ‘niet perfect’ is.
Bedenk dat voeding een ondersteunende rol speelt. Het is een hulpmiddel, geen vijand. Zorg dat je geniet van wat je eet, als dat kan. Een positieve eetervaring draagt bij aan een beter gevoel over je hele situatie. Dat is onbetaalbaar.
Veelgestelde vragen
moet ik streng zijn met mijn dieet?
Nee, streng zijn is vaak contraproductief, zeker tijdens een zware behandeling. Flexibiliteit is belangrijker dan perfectie. Kies voor een voedingspatroon dat je op de lange termijn kunt volhouden en dat je energie geeft, zelfs als dat betekent dat je af en toe ‘makkelijk’ eet.
wat zijn de beste vetten om te eten?
De onverzadigde vetten zijn de beste keuze. Denk aan vloeibare oliën zoals olijfolie, en vetten uit noten, zaden en avocado. Deze vetten bevatten gezonde omega-3 en omega-9 vetzuren die gunstig zijn voor je algehele gezondheid. Voor meer informatie over voeding bij darmkanker, lees onze andere blogpost.
###
is een sapkuur een goed idee tijdens de therapie?
Een sapkuur wordt over het algemeen afgeraden tijdens een actieve kankerbehandeling. Je lichaam heeft eiwitten en vezels nodig om te herstellen en bijwerkingen te bestrijden. Sapkuren leveren vaak te weinig calorieën en eiwitten, waardoor je juist spiermassa kunt verliezen.