voeding als aanvulling op je behandeling
Laten we eerlijk zijn: medicatie is de hoeksteen bij de behandeling van epilepsie. Dat blijft zo. Maar je lichaam is een complex systeem. Wat je eet, beïnvloedt je energielevels, je bloedsuikerspiegel en zelfs de manier waarop je hersenen werken. Als die balans verstoord is, kan dat soms invloed hebben op de prikkelbaarheid van je hersenen. En juist die prikkelbaarheid is wat een epileptische aanval kan uitlokken. Het gaat er dus niet om dat voeding je medicatie vervangt. Het gaat erom dat je, door slim te kiezen wat je eet, je lichaam een stabielere basis geeft. Denk hierbij aan het voorkomen van grote schommelingen in je energieniveau, iets wat bij veel mensen met epilepsie een trigger kan zijn.
stabiliteit in bloedsuiker: de onzichtbare factor
Een van de meest directe manieren waarop voeding invloed kan hebben, is via je bloedsuikerspiegel. Ken je dat gevoel dat je na een snelle suikerpiek – bijvoorbeeld na een grote portie witte pasta of een glas frisdrank – ineens heel moe wordt of juist onrustig? Dat is je bloedsuiker die hard daalt. Die snelle daling kan bij sommige mensen met epilepsie een signaal zijn voor het brein om overgevoelig te reageren. Als je merkt dat aanvallen vaker lijken voor te komen op momenten dat je al een tijdje niet hebt gegeten, of juist na een suikerrijke maaltijd, dan is dit iets om naar te kijken.
Wat kun je hier praktisch mee? De truc is om de koolhydraten die je eet langzaam te laten verteren. Dit noemen we langzame koolhydraten, of complexe koolhydraten. Deze geven hun energie geleidelijk af, waardoor je bloedsuikerspiegel stabiel blijft.
• Kies volkorenproducten in plaats van witte varianten. Denk aan volkorenbrood, zilvervliesrijst of volkorenpasta.
• Combineer koolhydraten altijd met eiwitten en gezonde vetten. Een appel (koolhydraat) is prima, maar een handje noten erbij (vet en eiwit) zorgt voor een veel langzamere opname.
• Eet kleinere, frequentere maaltijden. Drie grote maaltijden kunnen leiden tot grote pieken en dalen. Probeer vijf of zes kleinere eetmomenten per dag in te bouwen.
Dit is vaak een simpele aanpassing, maar het kan een groot verschil maken in hoe energiek je je voelt gedurende de dag en hoe stabiel je systeem blijft.
de rol van vetten: focus op de juiste
Als we het over voeding en het brein hebben, komen we al snel bij vetten uit. Je hersenen bestaan voor een groot deel uit vet. De kwaliteit van die vetten is dus essentieel. We moeten het hebben over de balans tussen de “goede” vetten en de “minder goede” vetten. Wil je meer weten over hoe voeding, inclusief de juiste vetten, je energieniveau kan beïnvloeden? Lees dan verder op onze pagina over voeding en vermoeidheid oplossingen en tips.
###.
Vroeger dacht men dat vetten per definitie slecht waren. Dat beeld is gelukkig achterhaald. We weten nu dat onverzadigde vetten – de zogenaamde omega-3 vetzuren – heel belangrijk zijn voor een gezonde hersenfunctie. Deze vetten werken ontstekingsremmend en helpen de communicatie tussen je hersencellen te verbeteren.
Waar vind je deze essentiële vetzuren? Vooral in vette vis, zoals zalm, makreel en haring. Als je hier niet dagelijks aan toekomt, is een supplement met visolie een optie, maar bespreek dit altijd eerst met je neuroloog of behandelaar. Ook plantaardige bronnen zoals lijnzaad, chiazaad en walnoten leveren gezonde vetten.
Tegelijkertijd wil je de inname van transvetten en te veel verzadigde vetten beperken. Deze vind je vaak in bewerkte snacks, gebak en gefrituurd voedsel. Deze vetten kunnen ontstekingen in het lichaam bevorderen, wat je brein gevoeliger kan maken.
tekorten in vitaminen en mineralen
Een andere veelvoorkomende valkuil bij mensen met epilepsie is het ontstaan van tekorten. Sommige medicijnen tegen epilepsie – we noemen dit anti-epileptica – kunnen de opname van bepaalde vitaminen en mineralen in je lichaam verstoren. Het is cruciaal om hier alert op te zijn, want een tekort kan de kans op aanvallen verhogen, of bijwerkingen van de medicatie verergeren.
De meest besproken zijn vitamine D en vitamine B6. Veel mensen hebben sowieso al een licht tekort aan vitamine D, zeker in de wintermaanden, maar bij mensen met epilepsie is dit extra belangrijk. Vitamine B6 speelt een rol bij de aanmaak van neurotransmitters, de stofjes die signalen in je hersenen overbrengen. Als je een tekort hebt, kan dit de prikkelbaarheid verhogen.
Wat betekent dit voor jou? Laat je bloedwaarden controleren bij je arts. Dit is geen alarmistische boodschap, maar een praktische controle. Als er een tekort wordt vastgesteld, kan dit vaak eenvoudig worden aangevuld met een supplement. Zelf zomaar gaan experimenteren met hoge doseringen is echter nooit slim; dit kan juist averechts werken bij bepaalde medicijnen.
de ketogene dieet: een medische aanpak
Als we het over voeding en epilepsie hebben, móeten we het over het ketogeen dieet hebben. Dit is geen algemeen dieetadvies; het is een strikt medische behandeling. Ik wil dit duidelijk maken, want je ziet soms online suggesties die dit dieet als algemene ‘gezonde’ tip presenteren. Dat is het niet. Meer informatie over hoe voeding vermoeidheid kan verminderen vind je elders.
Het ketogeen dieet is een zeer vetrijk, eiwitarm en koolhydraatarm dieet. Het dwingt je lichaam om vetten in plaats van glucose (suiker) als belangrijkste brandstof te gebruiken. Hierbij ontstaan ketonen, vandaar de naam. Bij kinderen met therapieresistente epilepsie (epilepsie die niet goed reageert op medicatie) kan dit dieet heel effectief zijn. Het werkt als een soort ‘chemische sluier’ die het brein kalmeert.
Waarom is het belangrijk dat je dit alleen onder strikte medische begeleiding doet? Omdat het extreem restrictief is. Het vereist nauwkeurige berekening van calorieën en voedingsstoffen. Als je dit op eigen houtje probeert, loop je het risico op ernstige tekorten, uitdroging of zelfs andere complicaties. Als jouw arts dit dieet voorstelt, betekent dit dat er specifieke redenen zijn en dat een gespecialiseerd diëtist je hierin zal begeleiden. Het is dus een krachtig hulpmiddel, maar absoluut geen doe-het-zelf-project.
hydratatie en alcohol: de dagelijkse valkuilen
Soms zijn de meest eenvoudige dingen de meest vergeten. Laten we het hebben over vocht en alcohol.
voldoende drinken
Als je te weinig drinkt, raakt je lichaam uit balans. Dit geldt voor iedereen, maar bij mensen met epilepsie kan uitdroging de hersenen gevoeliger maken voor aanvallen. Je lichaam heeft vocht nodig om afvalstoffen af te voeren en om alle processen soepel te laten verlopen. Zorg dus dat je gedurende de dag verspreid genoeg water drinkt. Vermijd te veel cafeïne, zoals sterke koffie of energiedrankjes, omdat dit je zenuwstelsel kan prikkelen. Water, (kruiden)thee of verdund water met een schijfje citroen is vaak de beste keuze.
de omgang met alcohol
Dit is een gevoelig onderwerp, maar wel een die je goed moet kennen. Alcohol is een direct werkend middel op je centrale zenuwstelsel. Het kan de werking van je anti-epileptica beïnvloeden, soms zelfs de bloedspiegels van je medicatie veranderen. Daarnaast kan alcohol zelf een aanval uitlokken, vooral als je veel drinkt of als de drankjes suikerrijk zijn.
Als je medicatie gebruikt, is de algemene richtlijn om zeer matig te zijn, of liever nog, helemaal geen alcohol te drinken. Als je toch af en toe een drankje wilt doen, is dit iets wat je absoluut met je behandelend arts moet bespreken. Zij kennen jouw specifieke situatie en medicatieprofiel en kunnen je het beste advies geven over wat veilig is. Vertrouw niet alleen op wat je vrienden zeggen; jouw gezondheid staat voorop.
luisteren naar je eigen lichaam: jouw observaties tellen
Je bent de expert van je eigen lichaam. Je beleeft de dagen, de momenten en de mogelijke triggers. Medicatie werkt goed, maar soms voel je toch dat er iets niet klopt. Misschien merk je dat je na een weekend vol onregelmatige maaltijden en weinig slaap meer last hebt van stemmingswisselingen of lichte schokjes. Dit zijn waardevolle aanwijzingen.
Houd een dagboek bij. Dit klinkt misschien als een extra taak, maar het hoeft niet ingewikkeld te zijn. Noteer simpelweg:
• Wat je hebt gegeten en gedronken (vooral de grote maaltijden).
• Hoeveel je geslapen hebt.
• Eventuele stressvolle gebeurtenissen.
• Of je een (bijna-)aanval hebt ervaren of je ongewoon voelde.
Als je dit een paar weken doet, zie je patronen ontstaan. Misschien zie je dat elke keer na het eten van veel bewerkte vleeswaren je meer last hebt. Of dat het overslaan van de lunch gegarandeerd leidt tot een vermoeide middag. Deze observaties kun je vervolgens meenemen naar je volgende afspraak met de neuroloog of de verpleegkundig specialist. Zij kunnen je helpen bepalen of het zinvol is om op basis van jouw persoonlijke voedingspatroon een gerichte aanpassing te doen. Het gaat erom dat je voedingskeuzes maakt die jouw hersenen zo veel mogelijk rust geven, naast je medicatie.
veelgestelde vragen
moet ik stoppen met suiker?
Nee, je hoeft waarschijnlijk niet volledig te stoppen met suiker, maar je moet wel de pieken en dalen vermijden. Focus op langzame koolhydraten en eet suikerrijk voedsel met mate, altijd in combinatie met eiwitten en vetten voor een langzamere vertering.
helpt vasten bij epilepsie?
Vasten is complex en moet altijd in overleg met je arts gebeuren, net als het ketogeen dieet. Korte periodes van vasten kunnen soms een effect hebben op de hersenstofwisseling, maar onregelmatig of onbedoeld vasten kan juist een aanval uitlokken door een te lage bloedsuikerspiegel.
kan ik supplementen nemen zonder overleg?
Het is verstandig om voorzichtig te zijn met supplementen, vooral als je medicatie gebruikt. Sommige supplementen, zoals sint-janskruid of grote hoeveelheden bepaalde vitamines, kunnen de werking van je anti-epileptica sterk beïnvloeden. Bespreek alle supplementen met je arts of apotheker.