Voeding tijdens chemo: jouw dagelijkse basis
Laten we eerlijk zijn: chemo is pittig. Je eetlust kan alle kanten op gaan. De ene dag heb je zin in een feestmaal, de andere dag is zelfs water je te veel. Dat is normaal. Het allerbelangrijkste is dat je luistert naar je lichaam. Probeer niet vast te houden aan ‘strikte’ dieetregels die je misschien kent van vroeger. Nu draait het om overleven en ondersteuning. We gaan kijken naar wat je wél kunt eten, en hoe je de energie vast kunt houden.
Energie is je grootste prioriteit
Als je te weinig eet, verlies je gewicht en spierkracht. Dat maakt je behandeling en herstel zwaarder. Daarom is het slim om te focussen op energierijke voeding, ook als je kleine porties eet. Je hoeft geen marathon te lopen, maar je hebt wel bouwstenen nodig.
Wat levert veel energie zonder dat je hele grote porties nodig hebt? Denk aan gezonde vetten en eiwitten:
• Gezonde vetten: Roer een eetlepel olijfolie door je soep of aardappelpuree. Voeg een handje noten of pitten toe aan je yoghurt. Avocado is een makkelijke bron van goede vetten.
• Eiwitten: Eiwitten zijn cruciaal voor het herstel van je lichaamscellen. Probeer bij elke maaltijd iets eiwitrijks te eten. Denk aan een gekookt eitje, een schaaltje kwark, wat kip, vis, of peulvruchten.
• Koolhydraten: Dit is je snelle energiebron. Kies voor volkorenproducten als dat lukt, maar als je alleen wit brood door je keel krijgt, is dat nu prima. Het gaat om de calorieën binnenkrijgen.
Vocht is essentieel
Veel mensen vergeten te drinken als ze misselijk zijn of weinig trek hebben. Toch is voldoende vochtinname tijdens chemotherapie ontzettend belangrijk. Het helpt bij het afvoeren van afvalstoffen die door de chemo vrijkomen. Het helpt ook tegen vermoeidheid en verstopping, wat helaas veel voorkomt.
Probeer verspreid over de dag te drinken. Als je veel tegelijk drinkt, voel je je misschien te snel vol. Kleine slokjes, de hele dag door. Water is de basis, maar soms is afwisseling fijn.
• Kruidenthee (gemberthee kan helpen bij misselijkheid).
• Verdunde (fruit)sappen.
• Bouillon: dit levert niet alleen vocht, maar ook zout en wat mineralen. Heel waardevol als je weinig eet.
Omgaan met de typische bijwerkingen
Chemotherapie pakt niet alleen de zieke cellen aan, maar ook andere snel delende cellen in je lichaam. Hierdoor krijg je vaak last van bijwerkingen. Je voeding kun je inzetten als middel om deze klachten te verminderen of beter te verdragen.
VIDEO: 5. Eet gezond – Prolongitudine: 12 tips tegen kanker
Meer over dit onderwerp
Ontdek essentiële bronnen die we hebben verzameld over Voeding tijdens chemotherapie: tips en advies.
• Chemotherapie en voeding | Kom op tegen Kanker
Als je misselijk bent
Misselijkheid is een veelgehoorde klacht. Probeer niet te vechten tegen het gevoel, maar pas je eetmomenten aan. Eet liever kleine beetjes, verspreid over de dag, dan drie grote maaltijden.
Dit helpt vaak:
• Vermijd sterke geuren: Kook op tijden dat je minder gevoelig bent, of vraag of iemand anders voor je kookt. Een frisse geur in huis, zoals een schijfje citroen op je nachtkastje, kan helpen.
• Eet ‘droog’ en neutraal: Zodra je trek hebt, pak je iets wat weinig vet bevat en een neutrale smaak heeft. Denk aan beschuit, crackers, geroosterd brood, rijstwafels of een lichte bouillon.
• Gember: Gember staat erom bekend een kalmerend effect op de maag te hebben. Probeer een stukje verse gemberwortel te laten trekken in warm water.
• Eet koud of op kamertemperatuur: Warme gerechten geven vaak meer geur af en kunnen misselijkheid oproepen. Koude maaltijden, zoals een boterham met kipfilet of een koude rijstsalade, zijn soms makkelijker te verdragen.
Als je mondproblemen hebt (slijmvliesontsteking)
Soms voelt je mond aan als schuurpapier, of krijg je wondjes. Eten kan dan pijnlijk zijn. Hier moet je heel voorzichtig zijn met wat je kiest.
• Zacht en glad: Alles wat je mondholte irriteert, vermijd je. Laat zure producten (citrusvruchten, tomaten) en harde, knapperige dingen (chips, stokbroodkorsten) even links liggen.
• Focus op smeerbaarheid: Denk aan gepureerde groenten, zachte vis (zalm), yoghurt, vla, of een gladde smoothie met eiwitpoeder erin.
• Temperatuur: Vermijd heel heet of ijskoud eten. Lauw is vaak het beste.
Als je een metaalsmaak of vieze nasmaak hebt
Dit is een veelvoorkomende en frustrerende bijwerking. Voedsel smaakt opeens naar metaal, bitter, of gewoon ‘niet lekker’.
Wat kun je proberen om de smaak te maskeren?
• Gebruik plastic bestek: Soms helpt het al om de metalen vork weg te leggen en plastic bestek te gebruiken.
• Kruiden en specerijen: Gebruik sterke, prettige smaken die je nog wel kunt verdragen. Munt, peterselie of een beetje knoflook kunnen een vieze smaak maskeren.
• Zuur kan helpen: Een klein beetje citroensap of een dille-achtige kruid kan soms de bittere smaak doorbreken.
• Eiwitten maskeren: Eet je vlees of vis het liefst direct na een stukje fruit of iets met een sterke, frisse smaak.
Gewichtsverlies en spierbehoud
Je wilt niet afvallen tijdens de kuur. Dat is een belangrijk doel. Als je merkt dat je gewicht verliest, moet je echt extra aandacht besteden aan calorierijke en eiwitrijke voeding. Dit is waar je afwijkt van een standaard gezond dieet.
Denk aan de trucjes om ‘stiekem’ calorieën toe te voegen:
• Voeg een schepje volle melkpoeder toe aan je pap of koffie.
• Gebruik mayonaise of boter op brood, ook al eet je er maar één plak van.
• Maak een eiwitrijke milkshake met volle yoghurt, banaan en een beetje pindakaas. Dit is een volledige maaltijd in een glas.
Voor spierbehoud zijn eiwitten je beste vriend. Je lichaam breekt bij stress en ondergewicht ook spiermassa af. Probeer echt te mikken op 1,2 tot 1,5 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht, als je dit kunt verdragen. Een diëtist kan je hier heel specifiek bij helpen om dit uit te rekenen met jouw gewicht.
Hygiëne rondom voeding tijdens chemo
Chemotherapie kan je afweersysteem tijdelijk verzwakken. Dit heet neutropenie. Hierdoor loop je een groter risico op infecties via voeding. Dit betekent niet dat je alleen nog maar uit blikken hoeft te eten, maar wel dat je extra alert moet zijn op de hygiëne.
Wees extra streng met de volgende zaken:
• Was alles grondig: Was groente en fruit altijd heel goed onder stromend water. Zelfs als je het gaat koken.
• Geen rauwe producten: Laat rauw vlees, rauwe vis (sushi), rauwe eieren (zelfgemaakte mayonaise) en ongepasteuriseerde kaas even staan. Kies voor goed verhit eten.
• Restjes snel weg: Laat gekookt voedsel niet te lang buiten de koelkast staan. Eet restjes de volgende dag op of vries ze meteen in.
• Let op houdbaarheidsdata: Controleer dagelijks de THT-datum van zuivelproducten.
Deze voorzorgsmaatregelen zijn essentieel voor het behoud van een gezonde leefstijl, net als de gezonde voeding tips voor een schone lever.
Als je een hele lage weerstand hebt, kan je arts of verpleegkundige adviseren om zelfs verse kruiden uit de tuin of van de markt te vermijden, omdat daar snel bacteriën op kunnen zitten. Volg dit advies dan goed op.
Wanneer schakel je professionele hulp in?
Het is goed om zelf hiermee aan de slag te gaan. Maar je hoeft dit niet alleen te dragen. Er zijn momenten dat je echt even een professional nodig hebt om mee te kijken naar jouw specifieke situatie met voeding tijdens chemo.
Neem contact op met een gespecialiseerd diëtist als:
• Je meer dan 3 tot 5 kilo ongewenst gewicht verliest in korte tijd.
• Je al langer dan drie dagen achter elkaar nauwelijks kunt eten of drinken.
• De bijwerkingen (zoals diarree of verstopping) zo erg zijn dat je je dagelijkse leven erdoor in de war loopt.
• Je je zo zwak voelt dat je het gevoel hebt dat je het niet meer redt om de volgende kuur te starten.
Een diëtist die ervaring heeft met oncologie kijkt naar jouw bloedwaarden, jouw kuurschema en jouw huidige klachten. Die kan op maat een voedingsplan maken dat past bij jou, en die weet welke verrijkingen het beste werken voor jouw lichaam op dit moment.
Veelgestelde vragen
Wat mag ik absoluut niet eten tijdens chemo?
Er is zelden een absolute lijst van dingen die je nooit meer mag. De nadruk ligt op vermijden van infectierisico’s door onhygiënisch bereide of rauwe producten. Ook sterk gekruid eten of heel vezelrijk voedsel vermijd je als je last hebt van darmklachten of pijnlijke mondontstekingen.
Helpen supplementen tijdens de behandeling?
Dit is een lastige vraag. Sommige supplementen kunnen de werking van de chemo juist tegenwerken. Gebruik daarom géén hoge doseringen vitamines of kruiden zonder dit eerst te bespreken met je behandelend arts of oncologieverpleegkundige. Focus nu eerst op je normale voeding.
Ik heb continu zin in zoetigheid, is dat erg?
Als je weinig eet, is het belangrijker dat je calorieën binnenkrijgt, zelfs als die uit snoep komen. Probeer wel af te wisselen met iets eiwitrijks. Als je eetlust terugkomt, kun je de balans langzaam weer herstellen. Voor nu is energie het sleutelwoord.