Wat betekent voeding tijdens kanker precies?
Als we het hebben over voeding en kanker, bedoelen we niet één magisch dieet dat iedereen geneest. Dat bestaat niet. Het gaat erom dat je jouw lichaam de bouwstenen geeft die het nodig heeft om de zware behandeling aan te kunnen en om goed te herstellen. Jouw energielevel is belangrijk, je weerstand speelt een rol, en soms moet je omgaan met bijwerkingen die je eetlust beïnvloeden. Goede voeding is dus een vorm van zelfzorg. Het is jouw manier om actief bezig te zijn met jouw welzijn, waarbij ondersteuning bij kanker middels voeding een belangrijk onderdeel kan zijn. ###.
Het is cruciaal om te weten dat de rol van voeding verandert afhankelijk van waar je in het traject zit. Wat goed is tijdens de chemotherapie, is misschien anders dan wat je nodig hebt als je maanden na de laatste behandeling probeert weer op krachten te komen. Daarom gaan we kijken naar de verschillende fasen en wat je dan praktisch kunt doen.
Het doel van voeding bij kankerbehandeling
Tijdens een intensieve behandeling, zoals chemotherapie of radiotherapie, vecht jouw lichaam tegen de ziekte én tegen de bijwerkingen van de kuur. Je lichaam heeft dan extra veel energie en eiwitten nodig. Eiwitten zijn de bouwstenen van je spieren en je immuunsysteem. Te weinig eiwitten betekent dat je spiermassa kunt verliezen. Dit merk je aan vermoeidheid en een slechtere conditie. Dit is een heel herkenbaar probleem waar veel mensen mee worstelen.
Het doel is dus:
• Voldoende energie binnenkrijgen om de dag door te komen.
• Voorkomen van ongewenst gewichtsverlies.
• Het ondersteunen van je immuunsysteem.
• Beheersen van eventuele bijwerkingen zoals misselijkheid of diarree.
Wanneer is het echt tijd om professionele hulp te zoeken?
Je hoeft dit niet alleen uit te zoeken. Als je merkt dat je structureel meer dan 5% van je lichaamsgewicht verliest in een maand, of als je dagelijks merkt dat je moeite hebt met eten, is het belangrijk om dit te bespreken. Je arts of specialist kan je doorverwijzen naar een oncologiediëtist. Dat is iemand die gespecialiseerd is in voedingsadvies bij kanker. Zij kijken specifiek naar jouw situatie en jouw behandeling.
Praktische tips voor dagelijkse voeding
Laten we het concreet maken. Wat zet je op je bord als je je zwak voelt of als je door bijwerkingen weinig trek hebt? Vergeet even de perfecte schotels met twintig verschillende groenten. Focus eerst op het binnenkrijgen van de basis.
Omgaan met verminderde eetlust en misselijkheid
Dit is vaak het grootste struikelblok. Je móet wel, maar je wilt niet. Als je misselijk bent, zijn grote maaltijden vaak een ramp. Probeer dan het volgende:
• Eet kleine beetjes, maar vaker. Zet elke twee uur iets kleins op tafel. Een volkoren cracker, een half boterhammetje, een bakje yoghurt. Het gaat om de frequentie.
• Kies voor ‘koele’ en neutrale smaken. Soms irriteren sterke geuren de maag. Denk aan beschuit, witte rijst, of een slokje heldere bouillon. Vermijd vette, gefrituurde kost als je misselijk bent.
• Drink niet bij de maaltijd. Vocht vult je maag snel. Drink liever een half uur voor of na het eten. Kies dan voor een slokje drinkvoeding als je die nodig hebt, of een kopje heldere thee.
• Haal energie uit vetten en eiwitten. Als je weinig eet, zorg dan dat wat je eet, voedzaam is. Smeer je cracker met pindakaas (rijk aan vetten en eiwitten) of eet een volvette kwark.
De eiwitboost: jouw bouwstenen
Hoe zorg je ervoor dat je voldoende eiwitten binnenkrijgt, zelfs als je geen zin hebt in een stuk kipfilet? Eiwitten zijn essentieel, dus we moeten ze slim inbouwen. Dit is belangrijk voor spierbehoud tijdens kanker en voeding.
Denk aan makkelijk verteerbare bronnen:
• Zuivel: Drink een vol glas melk of drink anijsmelk. Eet Griekse yoghurt of kwark. Daar zit veel eiwit in, en je kunt er makkelijk een schepje fruit of wat havermout doorheen mengen.
• Eieren: Een gekookt eitje is vaak goed te verdragen. Je kunt ook een omelet maken met wat kaas.
• Notenpasta’s: Een lepel amandelpasta op een stukje fruit of een cracker. Het is calorierijk en bevat goede eiwitten.
• Peulvruchten (soms): Als je maag het toelaat, zijn linzensoep of hummus prima. Begin klein, want ze kunnen soms wat meer gasvorming geven.
Hydratatie: meer dan alleen water
Voldoende drinken is vaak makkelijk gezegd, maar moeilijk gedaan als je je beroerd voelt. Uitdroging kan vermoeidheid verergeren en hoofdpijn veroorzaken. Zorg dat je dagelijks minimaal 1,5 tot 2 liter vocht binnenkrijgt, tenzij een arts anders adviseert.
Probeer variatie in je vochtinname aan te brengen. Als water niet lukt, probeer dan:
• Kruidenthee (kamille of munt zijn vaak rustgevend).
• Bouillon (warm of koud, geeft ook wat zout binnen).
• Verdund vruchtensap (als je toch wat suikers wilt voor snelle energie).
• Een eetlepel siroop in een liter water kan de smaak interessanter maken.
Voeding na de behandeling: de weg naar herstel
Als de behandelingen voorbij zijn, verandert de focus weer. Misschien heb je gewicht verloren en wil je dit op een gezonde manier terugkrijgen. Of misschien heb je juist langere tijd heel veel gegeten wat makkelijk ging, en wil je nu de ‘gezonde’ draai weer terugvinden. Dit is het moment om weer meer aandacht te besteden aan de kwaliteit van je voeding.
Hoe krijg ik mijn energie en gewicht weer op peil?
Herstellen kost tijd en veel energie. Het klinkt misschien tegenstrijdig, maar zelfs als je niet meer ziek bent, moet je lichaam nog veel herstellen. Blijf de focus leggen op energierijke, voedzame voeding.
Focus op de ‘drie pijlers’:
• Goede koolhydraten: Dit is de benzine voor je lichaam. Kies voor volkorenproducten, zilvervliesrijst, volkorenpasta en zoete aardappel. Deze geven langdurig energie.
• Gezonde vetten: Vetten leveren veel energie in een klein volume, ideaal als je weinig eetlust hebt. Denk aan avocado, olijfolie, noten en vette vis (zalm).
• Eiwitten: Blijf eiwitten toevoegen aan elke maaltijd om je spieren op te bouwen. Vis, peulvruchten, tofu, en mager vlees of kip zijn hier goede bronnen van.
Als je gewicht wilt aankomen, is het soms nodig om bewust meer calorieën te eten dan je denkt nodig te hebben. Je kunt dit doen door extra beleg op brood te smeren of door een schepje olie door je stamppot te roeren. Doe dit op een manier die goed voelt voor jou.
Groenten en fruit: de balans vinden
Veel mensen vragen zich af: ‘Moet ik nu heel veel broccoli eten om kanker te voorkomen?’ Het antwoord is genuanceerd. Tijdens de zware behandeling kan juist veel rauwe groente en fruit de spijsvertering belasten of buikklachten geven. Je hoeft je er niet aan te forceren.
Na de behandeling kun je rustig opbouwen. Groenten en fruit leveren belangrijke vitamines en vezels. Maar onthoud: liever één stuk fruit dat je wél eet, dan vijf die je laat liggen omdat je er geen zin in hebt. Kook groenten eventueel zacht of eet ze uit blik of diepvries; dit is vaak makkelijker te verteren dan rauw.
Voeding en de mythes: wat klopt er niet?
Over kanker voeding circuleren veel mythes. Het is belangrijk om kritisch te blijven kijken naar wat je leest op internet. Je lichaam is nu kwetsbaar en je wilt geen onnodige risico’s nemen of valse hoop krijgen. Een gebalanceerd dieet, rijk aan antioxidanten voeding kies voor gezondheid en vitaliteit, kan ondersteuning bieden bij een gezonde levensstijl.
Het suikerdebat
Dit hoor je vaak: ‘Suiker voedt de kanker, dus ik eet nooit meer suiker.’ Het is waar dat kankercellen suiker als brandstof gebruiken. Maar jouw gezonde lichaamscellen hebben ook suiker (glucose) nodig om te functioneren! Als je alle suikers zou schrappen, krijgt je lichaam – en ja, ook je immuunsysteem – te weinig energie. Dat is contraproductief, zeker tijdens de behandeling.
Wat je beter kunt doen, is kiezen voor de langzame, complexe koolhydraten (zoals in volkorenproducten). Die geven hun energie langzaam af. Beperk de snelle, toegevoegde suikers, maar panikeer niet als je een keer een koekje eet. Jouw totale voedingspatroon telt, niet één maaltijd.
Supplementen en superfoods
Iedereen wil wel een ‘superfood’ vinden dat alles oplost. Helaas bestaat dat niet. Vitaminen en mineralen zijn belangrijk, maar ze werken het beste als ze uit volwaardig voedsel komen. Als je een tekort hebt, is een supplement nodig, maar dit moet je altijd bespreken met je behandelend arts.
Te veel van sommige supplementen, zoals hoge doses vitamine A of E, kunnen zelfs schadelijk zijn tijdens bepaalde behandelingen. Wees dus voorzichtig met dure poeders en pilletjes. Hou het bij de basis: een gevarieerd eetpatroon, aangevuld met wat je diëtist adviseert.
Veelgestelde vragen
Helpt een bepaald dieet bij genezing?
Nee, er is geen enkel dieet dat kanker geneest. Je kunt je lichaam wel optimaal ondersteunen met voedzame voeding. Focus op een uitgebalanceerd patroon met voldoende eiwitten en energie. Een tekort kan je behandeling juist moeilijker maken.
Moet ik stoppen met alle dierlijke producten?
Dat is een persoonlijke keuze en hangt af van je behandelplan en hoe je je voelt. Veel mensen kiezen ervoor om tijdens de behandeling dierlijke eiwitten te verminderen als ze merken dat het zwaar op de maag ligt. Vlees, vis en zuivel zijn echter uitstekende bronnen van eiwitten. Probeer te luisteren naar je lichaam en overleg met je diëtist.
Wat doe ik tegen de bittere smaak na chemotherapie?
Verandering van smaak is een veelvoorkomende bijwerking. Vaak helpt het om voedsel met een andere smaak te proberen. Als alles metaalachtig smaakt, probeer dan gerechten met friszure smaken, zoals een scheutje citroensap of limoen over de groenten. Roken of metalen bestek kan de smaak ook beïnvloeden; probeer eens plastic bestek.