Wat is diverticulitis eigenlijk?
Voordat we in het eten duiken, is het goed om even stil te staan bij wat er precies aan de hand is in je lichaam. Divertikels zijn kleine, uitstulpingen of zakjes die zich kunnen vormen in de wand van je dikke darm. Dit is relatief vaak voorkomend naarmate we ouder worden. Je kunt divertikels hebben zonder er ooit iets van te merken; dat heet dan diverticulose. Het wordt pas een probleem als die zakjes gaan ontsteken of irriteren. Dan spreken we van diverticulitis.
Die ontsteking zorgt voor de vervelende klachten die je kent: buikpijn, vaak aan de linkerkant, misschien koorts, of een veranderd ontlastingspatroon. Je lichaam is op dat moment hard aan het werk om die ontsteking op te ruimen. Daarom is voeding dan ook cruciaal. Je wilt je darmen rust geven, maar tegelijkertijd ook zorgen dat je lichaam de voedingsstoffen binnenkrijgt die het nodig heeft om te herstellen.
De twee fasen van voeding bij diverticulitis
Het belangrijkste om te onthouden is dat je aanpak verandert, afhankelijk van hoe je je voelt. Voeding bij een acute aanval is heel anders dan de voeding die je gebruikt om een nieuwe aanval te voorkomen. We splitsen dit daarom op in twee duidelijke fases.
Fase 1: Tijdens een acute aanval van diverticulitis
Als je echt pijn hebt, koorts voelt of merkt dat de ontsteking actief is, dan is het tijd om je darmen rust te geven. Dit betekent letterlijk de spijsvertering zo min mogelijk belasten. Je wilt de darmen de kans geven om te genezen.
Zachte voeding en vloeibaar dieet
In deze fase is het advies vaak om te starten met een zeer licht dieet. Dit is tijdelijk, soms maar een paar dagen, en altijd in overleg met je arts of diëtist. Wat mag dan wel?
• Heldere vloeistoffen: Denk aan water, heldere bouillon (zonder stukjes groente of vlees), thee zonder melk of suiker, en appelsap (zonder pulp). Dit helpt om gehydrateerd te blijven, wat essentieel is.
• Vloeibare of zeer zachte voeding: Als je wat meer kunt verdragen, kun je overschakelen op bijvoorbeeld gladde, gepureerde soepen, verdunde vruchtenmoes zonder pitjes of schillen, of eventueel vla of yoghurt als je die goed verdraagt.
Het idee hierachter is simpel: hoe minder je darm hoeft te werken om voedsel te verwerken, hoe minder irritatie er ontstaat op de ontstoken plek. Luister heel goed naar je lichaam; als iets niet goed voelt, neem dan een stap terug naar vloeibaar. Probeer niet te forceren. Deze periode is kort, maar belangrijk voor het herstelproces.
VIDEO: Welk dieet bij darmklachten?
Fase 2: Herstel en preventie (De lange termijn)
Zodra de ergste pijn weg is en je arts groen licht geeft, is het tijd om geleidelijk weer normaal te gaan eten. Sterker nog: de voeding die je hierna hanteert, is jouw belangrijkste wapen om een volgende aanval te voorkomen. Hier draait het echt om het voorkomen van verstoppingen en het bevorderen van gezonde darmbewegingen.
De rol van vezels: Vroeger en nu
Dit is misschien wel het meest verwarrende deel van voeding bij diverticulose en diverticulitis. Vroeger werd altijd geadviseerd om noten, zaden en pitten te vermijden, omdat men dacht dat deze vast zouden komen te zitten in de divertikels en daar een ontsteking zouden veroorzaken. Dit idee is achterhaald.
Wat de wetenschap nu zegt over vezels
Grootschalig onderzoek heeft aangetoond dat het vermijden van noten, zaden, maïs en popcorn niet leidt tot minder diverticulitis. Sterker nog, de algemene aanbeveling is nu juist om voldoende vezels te eten. Vezels zorgen voor zachte, volumineuze ontlasting. Die zachte ontlasting glijdt makkelijker door de darmen, wat de druk in de darmen verlaagt. Minder druk betekent minder kans op het ontstaan of irriteren van die kleine uitstulpingen.
Het probleem is vaak niet het eten van zaden, maar het tekort aan vezels in het algemeen. Als je te weinig vezels eet, wordt je ontlasting hard en moet je persen. Persen verhoogt de druk in de darmwand. Dat is wat je wilt vermijden.
Hoe bouw je vezels slim op?
Als je vanuit een rustperiode komt, kun je niet ineens van een kopje bouillon naar een maaltijd met volkorenbrood en bonen springen. Je darmen moeten wennen. Bouw vezels heel langzaam op, eet niet te veel in één keer en zorg dat je daarbij ook genoeg drinkt.
• Begin met oplosbare vezels: Dit zijn vezels die oplossen in water en een gel vormen. Ze zijn vaak het makkelijkst te verdragen. Denk aan havermout, geraspte appel (zonder schil), banaan of psylliumvezels (dit zijn zaadhulzen, maar ze lossen mooi op).
• Introduceer onoplosbare vezels geleidelijk: Dit zijn de vezels die echt volume geven. Start met de zachtere varianten: gekookte wortels, gepelde pompoen of witbrood dat je langzaam vervangt door volkorenbrood.
• Let op groenten: Begin met zachte groenten zoals courgette, bloemkool of broccoli zonder de harde steeltjes. Kook ze goed gaar.
Voor een volwassene is het streven vaak ongeveer 30 tot 35 gram vezels per dag, maar de weg ernaartoe moet zacht zijn. Als je te snel te veel vezels eet, krijg je juist winderigheid en krampen, en dat wil je niet als je darmen nog gevoelig zijn.
Wat te doen met noten, zaden en pitten?
Als je je goed voelt en je voeding goed opbouwt, mag je in principe weer alles eten. Dit geldt dus ook voor die beruchte noten, zaden en pitten.
Probeer het eens met een klein beetje. Een lepel lijnzaad door de yoghurt, of een paar walnoten bij de salade. Merk je dat je na een bepaalde soort een zeurende pijn krijgt, dan kun je overwegen om die specifieke soort even achterwege te laten. Maar maak je niet druk als je een kiwi eet met de pitjes erin; de kans dat dit de oorzaak is van een nieuwe aanval is klein.
Voldoende drinken: De lijm van je vezels
Dit punt kan niet genoeg benadrukt worden. Vezels hebben vocht nodig om hun werk te kunnen doen. Zie vezels als een spons. Als je veel droge sponzen in een nauwe buis duwt, krijg je een verstopping. Maar als je die sponzen eerst goed nat maakt, kunnen ze makkelijk doorschuiven. Dit is een belangrijk aspect van voeding voor ouderen.
Zorg dat je minimaal 1,5 tot 2 liter vocht per dag drinkt, vooral als je meer vezels eet. Water en ongezoete thee zijn de beste keuzes. Koffie telt mee, maar vermijd teveel suikerhoudende frisdranken of sappen. Dit helpt de ontlasting soepel te houden, wat direct bijdraagt aan het verminderen van de druk in je darmen.
Wat eet je bij lichte, zeurende klachten?
Soms heb je niet de acute, heftige ontsteking, maar wel een periode waarin je darmen ‘dwarsliggen’. Je voelt je opgeblazen, je ontlasting is wisselend en je bent bang iets verkeerds te eten. Wat kun je dan beter doen?
• Kies voor lichte eiwitten: Zalm, kipfilet of een gekookt eitje zijn makkelijker te verteren dan grote stukken rood vlees.
• Let op vet: Te veel vet kan de darmen prikkelen. Bakken in veel olie of vette snacks eet je liever even niet. Stomen, koken of grillen is nu een betere methode.
• Zuivel: Sommige mensen reageren gevoelig op koemelkproducten tijdens darmproblemen. Als je merkt dat yoghurt of kaas je klachten geeft, probeer dan tijdelijk over te stappen op lactosearme opties of plantaardige alternatieven (zoals amandel- of sojayoghurt) om te zien of dat rust geeft.
• Vermijd prikkelende zaken: Sterke kruiden, pepers, koolsoorten (zoals boerenkool en witte kool, die kunnen veel gas geven) en alcohol kun je tijdelijk beter laten staan.
Dit is geen vast dieet, maar een aanpassing op basis van wat jouw lichaam je vertelt. Houd een klein dagboekje bij. Wat at je gisteren? Hoe voelde je je vandaag? Dit helpt je patronen te herkennen die voor jou persoonlijk werken.
Wanneer moet je écht even aan de noodrem trekken?
Hoewel voeding cruciaal is, is het belangrijk om te weten wanneer je niet zelf moet proberen te ‘dokteren’ met je dieet, maar direct contact op moet nemen met je huisarts.
Als je symptomen terugkomen die lijken op de acute aanval, bel dan je arts. Denk aan:
• Hoge koorts.
• Aanhoudende, hevige pijn die niet weggaat.
• Bloed bij de ontlasting (let op: dit kan ook andere oorzaken hebben, maar het moet altijd gecontroleerd worden).
• Als je merkt dat je niet meer kunt plassen of ontlasten.
Voeding bij diverticulitis is een reis van aanpassen en luisteren. Er is geen magische pil in de vorm van een bepaald voedingsmiddel. Het gaat om de balans: rust geven wanneer het nodig is, en langzaam opbouwen naar een vezelrijk, gevarieerd eetpatroon zodra je je beter voelt. Je bent zelf de beste expert van je eigen lijf, dus vertrouw op de signalen die je krijgt.
Veelgestelde vragen
Moet ik voor altijd pitten en zaden vermijden?
Nee, de algemene gedachte dat noten, zaden en pitten een ontsteking veroorzaken, is inmiddels achterhaald. Je hoeft deze niet per definitie te vermijden. Probeer ze rustig weer toe te voegen aan je dieet en kijk hoe je lichaam reageert. Vaak zijn ze zelfs een gezonde bron van vezels.
Relevante artikelen
Ontdek essentiële bronnen die we hebben verzameld over Voeding bij diverticulitis: tips en advies voor uw dieet.
• Voedingsadviezen bij divertikels en diverticulitis | HMC
• Diverticulose en diverticulitis, voedingsadviezen | Jeroen Bosch …
Wat is het beste om te eten als ik winderig ben?
Als je darmen gevoelig zijn, kunnen de gasvormende groenten zoals bonen, uien, prei en koolsoorten klachten geven. Probeer deze tijdelijk te verminderen en kies voor beter verteerbare groenten zoals gekookte wortel, pompoen of courgette. Zorg ook dat je voldoende drinkt, want te weinig vocht maakt gasvorming erger.
Hoe snel moet ik vezels weer opbouwen na een aanval?
Wees geduldig met het opbouwen van vezels. Start niet direct na de acute fase met je oude hoeveelheid. Begin met kleine hoeveelheden goed gekookte, zachte groenten en havermout. Bouw dit heel geleidelijk op over een periode van weken. Dit voorkomt dat je de darmen opnieuw overbelast met te veel onverteerbaar materiaal.