Waarom voeding zo cruciaal is tijdens je kuur
Chemotherapie is krachtig. Het helpt om kankercellen aan te pakken, maar het is niet selectief genoeg. Ook gezonde, snel delende cellen, zoals die in je darmwand of haarzakjes, krijgen een klap. Dit veroorzaakt vaak bijwerkingen. Denk aan misselijkheid, veranderde smaak, of juist heel snel vol zitten. Jouw lichaam heeft bouwstenen nodig om te herstellen van deze behandeling. Goede voeding is dan je beste bondgenoot. Het helpt je immuunsysteem op peil te houden en geeft je de kracht om de volgende kuur aan te kunnen.
Veel mensen ervaren dat hun eetlust verandert. Soms is er geen eetlust te bekennen. Soms is er juist een enorme drang naar suiker. Probeer niet te streng te zijn voor jezelf. Het doel nu is niet om ‘perfect’ te eten volgens de algemene dieetregels. Het doel is om voldoende calorieën en eiwitten binnen te krijgen, zodat je conditie niet te veel achteruitgaat. Dit is de kern van voedingsondersteuning tijdens de behandeling.
Omgaan met de meest voorkomende eetproblemen
Je bent niet de enige met deze uitdagingen. Deze bijwerkingen horen er helaas vaak bij. Als je weet wat je kunt verwachten, kun je je erop voorbereiden. Wat kun je doen bij die vervelende kwaaltjes die je eetlust beïnvloeden?
Als je misselijk bent
Misselijkheid is een van de meest gevreesde bijwerkingen. Zelfs de gedachte aan eten kan dan al onprettig zijn. Wat helpt is om je maag niet te veel te belasten.
• Eet kleine beetjes, verspreid over de dag. Vijf tot zes hele kleine maaltijden zijn beter dan drie grote.
• Kies voor ‘droge’ en neutrale koolhydraten. Denk aan toast, rijstwafels, beschuit of een simpele cracker. Deze absorberen maagzuur en zijn vaak makkelijker te verdragen.
• Vermijd vet en pittig eten. Vet vertraagt de maaglediging, waardoor je langer vol en misselijk blijft.
• Drink liever niet tijdens de maaltijd, maar tussen de maaltijden door. Een volle maag verergert de misselijkheid. Koude of lauwe dranken zijn vaak beter dan warme.
• Gember kan helpen. Een kopje gemberthee of een paar stukjes gekonfijte gember kan rust geven aan je maag.
VIDEO: 3 vragen over voeding bij kanker
Verandering in smaak en geur
Veel mensen ervaren dat alles metaalachtig smaakt, of juist dat vlees vies smaakt. Dit heet dysgeusie. Het kan frustrerend zijn als je favoriete eten plotseling vies smaakt. Dit is vaak tijdelijk en heeft te maken met hoe de medicatie je smaakpapillen beïnvloedt.
• Gebruik plastic bestek in plaats van metaal. Dit vermindert de metaalsmaak.
• Kies voor zure of sterke smaken om de vreemde smaak te maskeren. Denk aan citroen, augurken of zure snoepjes (als je maag dat toelaat).
• Koud eten is vaak beter dan warm eten. De geuren zijn dan minder sterk. Probeer eens koude kipfilet of een koude pastasalade in plaats van een warme ovenschotel.
• Experimenteer met kruiden. Soms kun je met veel verse kruiden de basissmaak van voedsel ‘overrulen’.
Als je snel vol zit of weinig eetlust hebt
Dit is het moment om slim te zijn met calorieën. Elk hapje moet voedzaam zijn. Je doel is ‘calorie- en eiwitdicht’ eten. Dit betekent dat je veel voedingsstoffen in een kleine hoeveelheid stopt.
• Voeg extra’s toe aan je voeding. Doe een schepje poedermelk door je yoghurt. Roer wat slagroom door de soep, of gebruik een scheutje olie bij de groenten. Dit levert ongemerkt veel energie.
• Drink je calorieën. Als vast voedsel tegenstaat, zijn vloeibare voedingen de oplossing. Denk aan volle melk, shakes gemaakt met kwark, of speciale drinkvoeding als je diëtist dat adviseert.
• Kies voor tussendoortjes die makkelijk te eten zijn. Een handje noten, een bakje kwark, of een banaan. Dit is beter dan niets.
De bouwstenen: eiwitten en energie
Je lichaam is hard aan het werk. Het heeft eiwitten nodig om te herstellen. Eiwitten zijn de bouwstenen voor al je cellen. Als je te weinig eiwitten binnenkrijgt, kan je herstel vertragen. Dit is een belangrijk aandachtspunt bij ongewenst gewichtsverlies tijdens chemotherapie.
Hoe krijg je genoeg eiwitten binnen?
Vergeet de grote porties vlees. Denk aan de eiwitten verspreid over de dag.
• Zuivel: Kwark, Griekse yoghurt en (gepasteuriseerde) kaas zijn makkelijke bronnen.
• Eieren: Een gekookt eitje is vaak goed te verdragen. Maak er een scramble van met wat melk voor extra volume.
• Vis: Zalm is rijk aan gezonde vetten en eiwitten. Als je de geur niet verdraagt, kies dan voor gerookte zalm of vis uit blik (tonijn of zalm).
• Plantaardig: Linzen en bonen kunnen zwaar op de maag liggen, maar een beetje door een soep is vaak geen probleem. Tofu kan een neutraal alternatief zijn.
Als je merkt dat je moeite hebt met het eten van vaste eiwitbronnen, praat dan met je zorgverlener over eiwitpoeder. Dit meng je door shakes, soep of zelfs je koffie. Het heeft vaak een neutrale smaak en levert direct die broodnodige bouwstenen.
Hydratatie: drinken is net zo belangrijk
Bij diarree, braken, of koorts verlies je veel vocht. Uitdroging kan je heel snel zwak maken. Zorg er dus voor dat je voldoende drinkt. Dit wordt vaak onderschat wanneer de eetlust wegvalt.
Wat telt als drinken? Alles wat vloeibaar is. Water is het beste, maar als je dat niet kunt verdragen, is dat geen ramp. Variatie is nu belangrijker dan perfectie.
• Bouw je drinkmomenten in. Zet een glas naast je bed, op je bureau, en drink steeds een paar slokjes.
• Als water niet lekker smaakt, probeer dan thee (kamillethee is vaak rustgevend), heldere bouillon, of water met een schijfje citroen of komkommer.
• Zorg voor zout in je vochtinname als je diarree hebt. Bouillon is hier perfect voor. Het helpt je lichaam zouten en vocht vast te houden.
• Drink liever niet te koud. IJsdrankjes kunnen de maag soms irriteren.
Wat te doen bij diarree of verstopping?
De darmen zijn gevoelig tijdens chemotherapie. Je kunt alle kanten opgaan: te snel (diarree) of juist te langzaam (verstopping).
Verdere lectuur
Begrijp Voeding bij chemotherapie: wat je wel en niet moet eten beter door deze verzameling van artikelen.
• Voedingsadviezen tijdens chemotherapie | HMC
Bij diarree
Hierbij verlies je veel vocht en zouten. Je moet dit snel aanvullen.
• Houd het bij licht verteerbare voeding. Denk aan witte rijst, witte pasta, witbrood en gekookte kip of vis.
• Vermijd vezels, rauwe groenten, peulvruchten en volkorenproducten tijdelijk. Dit kan de darmen te veel prikkelen.
• Gebruik zoute dranken zoals bouillon of ORS (Oral Rehydration Solution) om de zouten aan te vullen.
Bij verstopping (obstipatie)
Dit komt vaak door bepaalde medicatie of juist door te weinig bewegen.
• Probeer – als je maag het toelaat – wel vezels te eten. Volkorenproducten, fruit met schil, en groenten. Begin wel heel langzaam, anders maak je het erger.
• Blijf bewegen, al is het maar een klein rondje door de tuin. Beweging stimuleert de darmen.
• Drink voldoende. Vezels werken alleen goed als je er genoeg water bij drinkt. Anders werkt het als een kurk.
• Overleg met je arts over laxeermiddelen. Soms is dat echt nodig om de cyclus van je behandeling niet te onderbreken.
Wanneer moet ik hulp inschakelen?
Het is moedig dat je dit allemaal zelf probeert te managen. Maar je hoeft het niet alleen te doen. Er zijn professionals die hier speciaal voor opgeleid zijn. Aarzel niet om te bellen.
Neem contact op met je oncoloog of de verpleegkundige als je dit merkt:
• Je verliest meer dan 2 kilo in een week, en je eet nauwelijks. Dit gewichtsverlies geeft aan dat je reserves opraken.
• Je kunt 48 uur lang geen of nauwelijks drinken binnenhouden door braken. Uitdroging is dan gevaarlijk.
• Je hebt hoge koorts (boven de 38,5 graden) in combinatie met onvermogen om te eten. Dan is je immuunsysteem extra kwetsbaar.
• Je hebt extreme pijn of je stoelgang is volledig geblokkeerd, waardoor je niet kunt poepen.
Vraag altijd om een verwijzing naar een gespecialiseerde diëtist. Zij kunnen een persoonlijk voedingsplan opstellen dat precies past bij jouw behandeling en jouw bijwerkingen van dat moment. Een diëtist kijkt niet alleen naar wat je eet, maar ook naar de balans van energie en eiwitten.
Veelgestelde vragen
is het erg als ik alleen maar zoet eet?
Nee, het is niet ideaal, maar op dit moment is het belangrijker dat je energie binnenkrijgt. Als je alleen zoet kunt verdragen, kies dan voor varianten die ook wat eiwitten bevatten. Denk aan een volle yoghurt met wat honing of een milkshake. Zodra de misselijkheid afneemt, kun je langzaam de hartige, eiwitrijke voeding weer opbouwen. Wil je meer weten over voeding voor herstel na borstkanker, lees dan verder in onze andere post.
moet ik vitamines slikken tijdens de kuur?
Meestal is het advies om geen extra hoge dosis vitamines of supplementen te slikken zonder overleg. Sommige antioxidanten kunnen mogelijk de werking van de chemotherapie beïnvloeden. Eet liever voedsel dat rijk is aan vitamines, zoals fruit en groenten die je wel verdraagt. Overleg altijd met je behandelend arts voordat je start met nieuwe supplementen. Als je moeite hebt met voldoende voeding binnenkrijgen, kan medische voeding een aanvulling bieden.
helpt een bepaald dieet echt tegen vermoeidheid?
Goede, regelmatige voeding is de beste basis tegen vermoeidheid. Zorg dat je voldoende eiwitten en calorieën binnenkrijgt om je energiereserves op peil te houden. Vermoeidheid tijdens chemotherapie komt vaak door de behandeling zelf en je lichaam dat hard werkt. Focus op stabiele bloedsuikers door kleine, frequente maaltijden, en rust voldoende. Speciale diëten zijn vaak niet nodig, tenzij je arts dit adviseert vanwege een specifieke situatie.