Waarom voeding zo belangrijk is tijdens de kuur
Chemotherapie is krachtig. Het werkt door snel delende kankercellen aan te vallen. Maar het raakt ook andere snel delende cellen in jouw lichaam. Denk aan je haarcellen, je darmcellen en cellen die bloed aanmaken. Hierdoor krijg je vaak te maken met bijwerkingen. Je bent moe, je smaak verandert, je hebt misschien misselijkheid of juist diarree. Al deze processen kosten energie en bouwstoffen.
Je lichaam is druk bezig met herstellen en het afbreken van de medicatie. Goede voeding is dan je belangrijkste brandstof en je reparatieteam ineen. Het helpt je om de behandeldagen beter door te komen. Het ondersteunt je immuunsysteem. En, heel belangrijk, het helpt jou om je eigen kracht te behouden, zodat je de kuur goed kunt verdragen. Het gaat niet om afvallen of extreem gezond eten nu; het gaat om ondersteunen en binnenkrijgen wat je lichaam vraagt.
Je lichaam verandert, je eetlust ook
Het is heel normaal dat je eetlust anders wordt. Gisteren vond je een appel heerlijk, vandaag word je er al misselijk van als je hem ziet. Wees mild voor jezelf. Je hoeft niet aan alle ‘regels’ te voldoen. Luister naar je lichaam, maar stuur het ook een klein beetje bij waar nodig.
Herken je dit? Je hebt een paar dagen dat je bijna niets binnenkrijgt. Je voelt je zwakker worden. Dan krijg je ineens trek in iets ongezonds, zoals friet of een milkshake. Dat is oké. Als dat even is wat je kunt verdragen, eet dat dan. Het belangrijkste is dat je calorieën en eiwitten binnenkrijgt. Later, als de misselijkheid wat afneemt, kun je weer meer variatie aanbrengen. Die momenten van ’trek’ zijn vaak signalen van je lichaam dat het energie nodig heeft. Voor meer gedetailleerde informatie en ondersteuning rondom gezonde voeding tijdens ziekte, kun je tips voor gezonde voeding bij kanker raadplegen.
De basis: Eiwitten en calorieën binnenkrijgen
Als je tijdens de therapie gewicht verliest, verlies je vaak ook spiermassa. Dat maakt je nog vermoeider. Daarom zijn eiwitten (proteïnen) je beste vrienden. Ze zijn de bouwstenen van je lichaam. Je hebt er veel meer van nodig dan je denkt om te herstellen.
Slimme manieren om eiwitten toe te voegen
Je hoeft geen hele biefstuk weg te werken als je dat niet kunt. Denk aan slimme toevoegingen: naast het verhogen van je eiwitinname, is het ook belangrijk om te kijken naar je algehele voeding bij bloedarmoede, wat helpt echt om je energieniveau weer op peil te krijgen.
• In je ontbijt: Voeg een schep eiwitpoeder (vaak zonder veel smaak) toe aan je yoghurt, pap of smoothie. Ook kwark is een eiwitbom.
• Bij de maaltijd: Doe een geklutst eitje door de soep (laat het langzaam stollen), of meng geraspte kaas door de aardappelpuree of de pasta.
• Tussendoor: Drink een beker drinkvoeding. Dit is speciaal ontwikkeld om veel voedingsstoffen in een klein volume te stoppen. Je arts of diëtist kan je hierover adviseren.
• Kleine porties: Eet liever elke twee uur iets kleins met eiwit dan drie keer per dag een grote, zware maaltijd. Een paar blokjes kaas, een handje noten (als je die verdraagt) of een hardgekookt eitje.
Calorieën zijn je energiebron. Als je te weinig eet, gaat je lichaam op de spaarstand. Drink, als je moeite hebt met vast voedsel, gerust je calorieën binnen. Denk aan volle melk, een smoothie met banaan en pindakaas, of een glas sap. Dit is geen tijd voor ‘light’-producten.
Omgaan met veelvoorkomende bijwerkingen
De bijwerkingen zijn vaak de grootste stoorzender als het aankomt op je voeding. Hier zijn wat praktische tips voor de meest voorkomende uitdagingen.
Misselijkheid onder controle krijgen
Misselijkheid is ontzettend vervelend en eetlustkiller nummer één. Probeer de misselijkheid voor te zijn, in plaats van te wachten tot het echt erg wordt.
• Eet momenten: Eet liever zes tot acht kleine porties per dag dan drie grote. Een lege maag maakt misselijkheid vaak erger.
• Koude en frisse smaken: Warme, zware gerechten ruiken vaak sterker en kunnen misselijkheid opwekken. Probeer koude of lauwe dingen. Denk aan yoghurt, een kommetje fruit, een koude wrap met kipfilet, of een cracker met smeerkaas.
• Gember: Gember staat bekend om zijn kalmerende werking op de maag. Probeer gemberthee (niet te sterk), een stukje gekonfijte gember, of zelfs een kauwtabletje met gember.
• Afleiding: Eet rustig, zonder tv of stressvolle gesprekken. Soms helpt het om even buiten een hapje te eten als het weer het toelaat.
Veranderde smaak en geur
Veel mensen ervaren dat metaalachtig of bitter smaakt, of dat ze plotseling alles vies vinden ruiken. Dit is tijdelijk, maar heel hinderlijk voor je eetlust.
• Metaalsmaak: Gebruik plastic of houten bestek in plaats van metaal. Spoel je mond na elke hap met een beetje water met een citroenschijfje erin, of drink een slokje sinaasappelsap (als je maag dat toelaat). Zure smaken kunnen de metaalsmaak maskeren.
• Veranderde voorkeur: Als vlees nu vies smaakt, vervang de eiwitten dan door vis, eieren, peulvruchten (als je die verdraagt), of zuivel. Als je juist trek krijgt in zoet, wissel die traktaties dan af met een eiwitrijke optie.
Mondklachten en slikproblemen
Soms doet het eten pijn in je mond, of voelt slikken stroperig of pijnlijk aan door ontstekingen (mucitis).
Versterkende voeding bij chemotherapie moet hier rekening mee houden. Vermijd alles wat hard, scherp, zout, zuur of pittig is. Denk aan chips, toastjes, sinaasappels, en kruiden zoals peper.
Ga voor zacht en glad:
• Helemaal gepureerd eten is vaak het fijnste. Denk aan dikke soepen, gladde curry’s of mousses.
• Zachte, gekookte groenten zoals wortelpuree of pompoensoep.
• Zachte vissoorten of geprakte witte bonen.
• Laat eten of drinken niet te heet zijn. Lauw is ideaal.
Hydratatie: Meer dan alleen dorst lessen
Veel mensen vergeten te drinken als ze zich ziek voelen. Maar hydratatie is cruciaal. Het helpt bij het afvoeren van afvalstoffen van de medicatie en voorkomt uitdroging, zeker als je diarree hebt.
Het advies is vaak om 1,5 tot 2 liter vocht per dag te drinken. Maar wat als water je tegenstaat? Dat gebeurt vaak. Dan gaan we creatief drinken.
Kies voor vocht dat ook voedingsstoffen levert:
• Bouillon (zowel helder als gebonden) is fantastisch. Het levert zouten en mineralen terug die je lichaam nodig heeft.
• Sapjes (met mate vanwege de suikers, maar ze leveren vocht en energie).
• Verdunde, gekoelde thee (zonder suiker als je maag dat niet tolereert).
• IJsthee of limonade die je zelf maakt, zodat je de zuurgraad kunt controleren.
Drink verspreid over de dag. Zet een flesje water of een kan thee naast je bed of op tafel, zodat je telkens een klein beetje kunt nemen zonder dat het voelt als een ‘opdracht’.
Wat te doen bij diarree of juist obstipatie?
Chemotherapie kan je darmen flink van slag brengen. Je moet de signalen van je darmen serieus nemen, want de juiste voeding kan het verschil maken tussen erger worden en stabiliseren.
Bij diarree: Kalmeren en binden
Als je vaak dunne ontlasting hebt, verlies je veel vocht en mineralen. Je darmen hebben rust nodig.
Focus op ‘bindende’ voeding die de ontlasting dikker maakt:
• Witte rijst, witte pasta, beschuit en witbrood (zonder veel vet).
• Gekookte wortels, bananen (ongekookt) en appelmoes (zonder toegevoegde suikers).
• Vermijd nu vezelrijke voeding, pittig eten, en te veel vet of gefrituurd voedsel. Ook melkproducten kunnen soms de klachten verergeren, dus drink dan tijdelijk sojamelk of lactosevrije opties.
Bij obstipatie (verstopping): Vezels en bewegen
Als je moeite hebt met poepen, wil je je darmen weer aan de praat krijgen. Dit vraagt om vezels en vocht.
Langzaam opbouwen is de sleutel. Begin niet meteen met een hele schaal bruine bonen.
• Drink minstens twee liter vocht per dag, anders werken vezels averechts.
• Voeg zachte vezels toe: havermoutpap in de ochtend, zacht fruit zoals peren, of puree van pompoen of zoete aardappel.
• Als je je goed voelt, probeer dan een korte wandeling te maken. Beweging stimuleert de darmwerking enorm.
Besef goed: als de diarree of verstopping heel ernstig is, is het belangrijk dat je dit direct bespreekt met je oncologisch verpleegkundige. Soms is medicatie nodig om je lichaam te helpen stabiliseren.
Samenwerking met je zorgteam
Je hoeft dit niet alleen uit te zoeken. Je bent bezig met een zwaar medisch traject. Voeding is daar een cruciaal onderdeel van. Praat open over wat je eet en wat je niet eet.
Vraag je behandelend arts of verpleegkundige om een verwijzing naar een gespecialiseerde diëtist. Die diëtist heeft ervaring met oncologie. Zij kunnen precies uitrekenen hoeveel eiwitten en calorieën jij nodig hebt op basis van jouw gewicht en de fase van je behandeling.
Zij kunnen ook helpen als je supplementen nodig hebt. Soms is een extra vitamine B12 of ijzer nodig, zeker als je door de kuur minder eetlust hebt of bloedarmoede ontwikkelt. Neem nooit zomaar hoge doseringen vitamines of kruidensupplementen in. Sommige natuurlijke middelen kunnen de werking van je chemotherapie beïnvloeden. Beter te veel vragen dan te weinig weten.
Veelgestelde vragen
Eet ik te veel suiker als ik sapjes drink?
Tijdens intensieve behandelingen is energie prioriteit nummer één. Als je moeite hebt met vast voedsel, zijn sapjes een prima manier om vocht en makkelijke calorieën binnen te krijgen. Focus nu op energie en hydratatie. Zodra je je beter voelt, kun je de suikers langzaam weer gaan verminderen en meer kiezen voor volwaardige voeding.
Moet ik echt eiwitpoeder gebruiken?
Nee, het is niet strikt noodzakelijk, maar het is een heel makkelijke en neutrale manier om je eiwitinname te verhogen zonder dat je veel hoeft te eten. Als je genoeg eiwit binnenkrijgt via kwark, eieren, notenpasta’s of sojaproducten, dan is poeder niet nodig. Het is een hulpmiddel als je simpelweg te weinig eetlust hebt voor vaste eiwitbronnen.
Is het erg als ik afval tijdens de kuur?
Een klein beetje gewichtsverlies kan voorkomen, maar ernstig ongewenst gewichtsverlies moet je altijd melden aan je arts. Je lichaam heeft bouwstoffen nodig om de zware therapie te doorstaan. Als je meer dan vijf procent van je lichaamsgewicht verliest in een maand, is het belangrijk dat een diëtist meekijkt hoe we dat kunnen omkeren met gerichte, versterkende voeding.