Waarom voeding zo belangrijk is tijdens de bestraling
Tijdens de bestraling van de prostaat krijgt niet alleen het doelgebied (de prostaat) straling, maar ook de omgeving. Dit kan bijwerkingen geven, vooral in het spijsverteringskanaal dat er vlakbij ligt. Denk aan je darmen, je blaas en je maag. Je lichaam werkt hard om zichzelf te herstellen van de behandeling. Goede voeding geeft je de bouwstenen die je nodig hebt voor dat herstel. Het helpt je om op gewicht te blijven, want gewichtsverlies tijdens de kuur wil je echt voorkomen. Bovendien kan de juiste voeding helpen om de darmklachten of blaasirritatie die bij de behandeling horen, wat te verzachten.
Je lichaam is nu een beetje gevoeliger. Sommige dingen die je normaal zonder problemen eet, kunnen nu juist klachten geven. Het doel is simpel: zo veel mogelijk voedingsstoffen binnenkrijgen, met zo min mogelijk klachten. Geen stress als het even tegenzit. Dat hoort erbij. De sleutel is aanpassen, niet alles laten staan.
Omgaan met energie en gewicht
Veel mannen merken dat ze sneller moe zijn tijdens de radiotherapie. Dit is normaal. Je lichaam verbruikt energie om te genezen. Het is cruciaal dat je voldoende calorieën binnenkrijgt, ook al heb je misschien minder eetlust. Stilzitten is niet het advies, maar luister vooral goed naar je lichaam. Als je merkt dat je minder trek hebt, eet dan vaker kleine porties.
Probeer de energiedichtheid van je maaltijden te verhogen, zonder dat je grotere porties hoeft te eten. Wat betekent dat concreet? Je voegt gezonde vetten en eiwitten toe aan je bestaande maaltijden.
• Roer een schepje roomboter of olijfolie door je aardappelpuree.
• Gebruik volle melk of room in je soep, in plaats van magere varianten.
• Eet een handje noten bij je tussendoortje; dit levert veel energie in een klein volume.
• Voeg een schepje eiwitpoeder toe aan je yoghurt of vla, als je dit goed verdraagt.
De darmen: de meest gehoorde klacht
Omdat de stralen het bekkengebied raken, zijn darmklachten de meest voorkomende bijwerking. Je kunt last krijgen van diarree, maar ook van winderigheid of een opgeblazen gevoel. Dit maakt het eten soms lastig, want je wilt je darmen niet nog meer prikkelen.
Wat te doen bij diarree?
Diarree zorgt ervoor dat je vocht en zouten (elektrolyten) verliest. Dat moet je aanvullen. Als je vaker dan drie keer per dag dunne ontlasting hebt, is het tijd om je voeding aan te passen. Het gaat dan om het kiezen voor ‘rustgevende’ voeding.
Vermijd voedsel dat de darmen flink stimuleert. Dit zijn vaak vezelrijke producten, maar ook pittige of vette dingen. Probeer dit tijdelijk te beperken: Voor meer gedetailleerde tips en adviezen over voeding bij chemotherapie, lees onze andere post.
• Rauwe groenten en veel fruit met schil of pitjes (denk aan bonen, broccoli, spruitjes, maar ook appels met schil).
• Sterk gekruid eten, chilipepers, of heel veel knoflook.
• Vet en gefrituurd eten; dit kan de darmbeweging versterken.
• Suikerrijke dranken en producten met kunstmatige zoetstoffen.
Kies in plaats daarvan voor ‘bindende’ voeding. Dit zijn voedingsmiddelen die helpen de ontlasting wat steviger te maken. Denk aan witbrood (zonder pitten en zaden), witte rijst, beschuit, en gekookte, zachte groenten zoals wortelen en courgette zonder schil. Bananen zijn ook vaak een goede keus. Zorg dat je voldoende drinkt, liefst slappe thee of bouillon, om uitdroging te voorkomen.
VIDEO: Is Brachytherapy the Best Prostate Cancer Treatment? w/ Dr Ajay Bhatnagar
Essentiële links
Bekijk deze interessante artikelen die we hebben uitgekozen over Voeding bij bestraling prostaat: tips en advies.
• Voeding bij prostaatkanker | Prostaatkankerstichting
• Bestraling bij kanker voedingsadvies na bestraling darm
Wat te doen bij verstopping?
Hoewel diarree vaker voorkomt, heeft een deel van de mannen juist last van verstopping (obstipatie). Als je darmen stilvallen, is het belangrijk dat je de boel weer op gang helpt. Het advies is dan andersom: meer vocht en meer – goed te verdragen – vezels.
Zorg dat je minimaal 1,5 tot 2 liter drinkt per dag. Drink regelmatig kleine beetjes water, thee of bouillon. Als je het goed verdraagt, mag je meer volkorenproducten eten. Pruimen (eventueel geweekt) kunnen helpen. Bewegen, al is het maar een blokje om, stimuleert de darmen ook. Probeer de darmen op een zachte manier te ‘masseren’ door actief te blijven.
Irritatie van de blaas
Bestraling van de prostaat beïnvloedt ook de blaas die er vlak achter ligt. Veel mannen ervaren een toename van aandrang om te plassen, of een branderig gevoel. Dit noemen we cystitis (blaasontsteking-achtige klachten, maar dan veroorzaakt door straling).
Bepaalde dranken irriteren de blaaswand. Als je merkt dat je vaker en pijnlijker moet plassen, is het verstandig om deze tijdelijk te verminderen of te schrappen. Dit zijn vaak de klassieke blaas-prikkelaars:
• Koffie en sterke thee (cafeïne is een bekende prikkel).
• Alcohol (vooral bier en sterke drank).
• Koolzuurhoudende dranken.
• Zure vruchtensappen, zoals sinaasappel- en grapefruitsap.
Drink je nog steeds genoeg? Dat is heel belangrijk, ook al moet je vaker plassen. Als je te weinig drinkt, wordt de urine geconcentreerder, wat de blaas extra irriteert. Kies liever voor water of slappe kruidenthee (zoals kamille of venkel) om je vochtbalans op peil te houden. Zo zorg je dat je goed doorspoelt zonder de blaas te veel te belasten.
Eiwitten: de bouwstenen voor herstel
Je lichaam moet schade repareren. Eiwitten zijn hiervoor essentieel. Veel mannen maken zich zorgen dat ze te veel vlees moeten eten, of juist te weinig. Het gaat om de juiste hoeveelheid, verdeeld over de dag.
Als je eetlust tegenzit, is eiwitrijke voeding vaak het eerste wat je overslaat. Toch wil je dat voorkomen, want eiwitverlies leidt tot spierverlies, en dat maakt je algemene herstel trager.
Zorg dat je bij elke eetmoment iets van eiwit binnenkrijgt. Dit hoeft niet per se vlees te zijn. Denk aan deze makkelijke bronnen:
• Een gekookt of zachtgebakken eitje bij het ontbijt.
• Kwark of yoghurt als tussendoortje.
• Een snee kipfilet of kalkoen op brood.
• Een handjevol noten of wat peulvruchten (als je darmen dit goed verdragen).
• Vis, zeker vette vis zoals zalm, is een dubbele winst: eiwit én gezonde vetten.
Als je het lastig vindt om vaste voeding te eten, zijn drinkvoedingen met veel eiwitten soms een tijdelijke, hele goede oplossing. Bespreek dit wel altijd met je behandelend arts of diëtist. Dit is een hulpmiddel, geen vast onderdeel van je dieet.
Planning en voorbereiding: jouw houvast
De beste manier om met voeding tijdens bestraling prostaat om te gaan, is door voorbereiding. Als je weet dat je donderdagmiddag de meeste last hebt van je darmen, plan dan voor die dag al maaltijden die je licht verteerbaar vindt. Goede voeding is cruciaal voor herstel, ongeacht de specifieke behandeling; lees bijvoorbeeld de voedingsadviezen voor herstel bij borstkanker.
Kook in grotere hoeveelheden als je een goede dag hebt. Maak bijvoorbeeld een grote pan soep of een ovenschotel die je in porties kunt invriezen. Als je dan een slechte dag hebt en je wilt echt niet koken, heb je toch een gezonde, zachte maaltijd paraat.
Wees flexibel in je planning. Heb je zin in je avondeten om tien uur ’s ochtends? Eet het dan. Heb je ’s avonds totaal geen trek meer? Verdeel die avondmaaltijd dan over de middag en vroege avond. Er is geen vast schema waar je je aan moet houden, behalve dat je lichaam voedingsstoffen nodig heeft.
En vergeet niet: dit is tijdelijk. De bijwerkingen van de bestraling houden meestal een paar weken aan na de laatste sessie. Zodra de stralen stoppen, krijgt je lichaam de kans om echt te herstellen. Je voeding aanpassen is nu een tijdelijke strategie om de kuur zo goed mogelijk door te komen. Heb je een dag dat je alleen maar witbrood met jam eet omdat het lukt? Dan is dat prima. Morgen probeer je er een gekookt eitje bij te doen. Wees lief voor jezelf tijdens dit proces.
Veelgestelde vragen
krijg ik door de straling altijd diarree?
Nee, dat is zeker niet voor iedereen zo. Sommige mannen hebben er nauwelijks last van. Anderen ervaren wel wat dunne ontlasting of een verhoogde aandrang. Het hangt af van de precieze bestralingsdosis en hoe jouw darm en blaas reageren op de stralen. Het is een mogelijke bijwerking, maar zeker geen garantie.
mag ik wel alcohol drinken tijdens de behandeling?
Dat is af te raden, zeker als je last hebt van je blaas. Alcohol irriteert de blaaswand enorm en kan plasproblemen verergeren. Bovendien levert alcohol lege calorieën die je beter kunt gebruiken voor voedzame voeding. Probeer alcohol helemaal te mijden tot na de kuur is afgerond.
moet ik stoppen met vezels eten?
Dat hangt af van je klachten. Als je veel last hebt van diarree, moet je tijdelijk minder vezels eten, vooral de harde, rauwe soorten. Heb je juist last van verstopping, dan zijn juist de zachte vezels en veel vocht de oplossing. Luister naar wat je darmen je vertellen.