Wat is SIS voeding eigenlijk?
Laten we beginnen bij de basis. SIS staat voor Sonde-In-Situ, maar dat zegt je misschien nog niets. Het komt neer op een vorm van voeding die direct in het maag-darmkanaal wordt gegeven via een buisje, een sonde. Dit is niet iets wat je kiest omdat het hip is, maar omdat het nodig is. Soms lukt het niet meer om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen via normaal eten en drinken. Denk aan situaties waarin slikken pijnlijk of onmogelijk is, of wanneer iemand erg ziek is en veel energie nodig heeft om te herstellen.
Het doel van deze vorm van sondevoeding is simpel: ervoor zorgen dat je lichaam alle bouwstoffen, vitamines en energie binnenkrijgt die het nodig heeft om te functioneren, te genezen of op gewicht te blijven. Het is een manier om de voeding te ‘omzeilen’ die niet goed door de mond en keel naar de maag kan komen.
Wanneer wordt er gekozen voor SIS voeding?
Er zijn veel redenen waarom artsen en diëtisten deze vorm van voeding adviseren. Het is belangrijk om te onthouden dat het altijd een afweging is, gebaseerd op jouw persoonlijke situatie. Je krijgt dit advies zelden zomaar.
Veelvoorkomende situaties waarin je met SIS voeding te maken kunt krijgen, zijn:
• Na grote operaties in het hoofd-halsgebied, waarbij slikken tijdelijk of langdurig moeilijk is.
• Bij ernstige neurologische aandoeningen waarbij de controle over slikken verminderd is.
• Als iemand langdurig niet genoeg kan eten door verminderde eetlust of verhoogde energiebehoefte, bijvoorbeeld bij bepaalde vormen van kanker of ernstige ontstekingsziekten.
• Wanneer de spijsvertering wel goed werkt, maar de weg naar de maag geblokkeerd of pijnlijk is.
Het klinkt misschien definitief, maar vaak is het een tijdelijke oplossing. Het geeft het lichaam de rust en de voeding die het nodig heeft om te herstellen, zodat er later hopelijk weer meer ‘normaal’ eten mogelijk is. Het is een brug naar herstel.
Het verschil tussen de sondes: Waar komt de voeding binnen?
Je hebt vast weleens beelden gezien van mensen met een slangetje. De plek waar de voeding in het lichaam gaat, bepaalt de naam van de sonde. Bij SIS voeding kijken we naar de dunne darm. Er bestaan verschillende soorten voeding en diëten die via sondes kunnen worden toegediend, waaronder keto voeding.
De neus-maagsonde versus de PEG-sonde
Als mensen praten over een sonde, denken ze vaak aan de slang die door de neus naar de maag gaat. Dat noemen we een neus-maagsonde (of NG-sonde). Die is vaak tijdelijk. Maar bij langdurige behoefte aan SIS voeding kiezen zorgverleners vaak voor een andere, comfortabelere oplossing.
De echte SIS-voeding gaat vaak via een PEG-sonde of een PEJ-sonde. Hier zit het grote verschil:
• PEG-sonde (Percutane Endoscopische Gastrostomie): Dit buisje wordt via de buikwand direct in de maag geplaatst. Dit gebeurt onder lichte narcose of met een soort slaapmiddel. De maag is een goede plek omdat het een soort reservoir is.
• PEJ-sonde (Percutane Endoscopische Jejuno-gastrostomie): Soms is de maag niet de beste plek. Bijvoorbeeld als er veel zure oprispingen zijn of als de maagfunctie niet goed is. Dan gaat de sonde een stukje verder, de dunne darm in (het jejunum). Deze voeding wordt dan direct in het ‘werkzame’ deel van de darm gegeven. Dit noemen we dan ook echt intestinatie, ofwel voeding in de darm.
Het plaatsen van zo’n sonde via de buikwand klinkt ingrijpend, maar het is een relatief eenvoudige ingreep. Het geeft de persoon veel meer vrijheid dan een slangetje dat uit de neus hangt. Je kunt er gewoon onder slapen en het is minder zichtbaar.
Hoe werkt de toediening van SIS voeding?
Oké, de voeding zit op de juiste plek. Hoe krijg je de vloeibare voeding dan in het lichaam? Dit gebeurt altijd met speciale, complete voedingsproducten. Dit is geen waterige soep; het zijn nauwkeurig samengestelde vloeistoffen die alle benodigde calorieën, eiwitten, vetten, koolhydraten en vitamines bevatten. Het is een volwaardige maaltijd in vloeibare vorm.
Er zijn grofweg twee manieren om deze voeding toe te dienen. Jouw arts of diëtist bepaalt wat het beste past bij de darmfunctie en de dagelijkse routine.
VIDEO: The TRUTH About Creatine Melting Belly Fat!
Aanbevolen leesvoer
Duik dieper in het onderwerp Sis voeding: Alles over deze specifieke dieetvorm met deze nuttige bronnen.
• Sportvoeding advies voor sporters met diabetes
• Voeding na totale verwijdering van de maag – Maasstad Ziekenhuis
1. Continue voeding via een pomp
Dit is de meest rustige manier. Je gebruikt een klein, draagbaar pompje. Dit apparaatje druppelt de voeding langzaam door de sonde, vaak over 12 tot 24 uur. Dit bootst het natuurlijke, langzame eten na. Je kunt dit ’s nachts doen, zodat je overdag vrijer bent, of overdag terwijl je gewoon je bezigheden hebt.
Dit is vaak de eerste keuze als de darmen nog moeten wennen aan de voeding, of als iemand veel voeding nodig heeft zonder dat de maag of darmen overbelast raken.
2. Bolusvoeding (in porties)
Met bolusvoeding geef je een grotere hoeveelheid voeding in één keer, bijvoorbeeld drie of vier keer per dag, net als bij gewone maaltijden. Je sluit dan een zak voeding aan en drukt het er via de pomp of met een grote spuit in, vaak over een periode van 30 tot 60 minuten.
Dit geeft meer vrijheid tussen de voedingsmomenten door. Het is belangrijk dat je hier niet te snel mee bent, want te snel voeding in de maag of darm geven, kan zorgen voor krampen of diarree. Het lichaam moet de tijd krijgen om de voeding te verwerken.
Praktische zorgen: Wat merk je in het dagelijks leven?
Je bent vast bezig met de praktische kanten. Hoe ga je om met deze sonde in het dagelijks leven? Hier komen de meeste vragen vandaan. Het is een aanpassing, zeker in het begin, maar het wordt al snel routine.
Hygiëne en verzorging van de insteekopening
De plek waar de sonde de buik in gaat, moet je goed schoonhouden. Dit is net als de verzorging van een wondje. Meestal moet je het dagelijks schoonmaken met kraanwater en een beetje milde zeep. Je moet letten op roodheid, zwelling of lekkage rond de opening. Als je dit merkt, is het belangrijk om contact op te nemen met de thuiszorg of de specialist. Een schone plek voorkomt infecties en zorgt ervoor dat de sonde goed blijft zitten.
Omgaan met de voeding
Je moet de voeding koel bewaren, want het is een voedingsmiddel dat kan bederven. Haal de voeding pas uit de koelkast vlak voordat je het gaat gebruiken. Als je een pomp gebruikt, spoel je de sonde na elke voeding door met een beetje water. Dit is cruciaal!
Water spoelen zorgt ervoor dat de voeding niet opdroogt in de dunne sonde en hem verstopt. Zie het als het naspoelen van een koffiezetapparaat. Dit doe je meestal met 30 tot 60 ml lauwwarm water, afhankelijk van het advies van de diëtist.
Sociale situaties en mobiliteit
Dit is vaak een lastig punt. Mensen zijn bang voor de reacties van anderen. Wees gerust: de apparatuur voor SIS voeding is tegenwoordig heel compact. De pompen passen in een klein tasje dat je over de schouder kunt dragen. Je kunt er prima mee boodschappen doen, wandelen of op bezoek gaan.
Praten over de sonde met naasten helpt vaak enorm. Als je uitlegt dat het gaat om noodzakelijke, complete voeding, begrijpen mensen het beter. Je eet misschien anders, maar je bent er nog steeds, en je krijgt de energie die je nodig hebt.
Wat te doen bij problemen met SIS voeding?
Zelfs met de beste voorbereiding kan er iets misgaan. Dat hoort erbij als je medische apparatuur gebruikt. Het belangrijkste is dat je weet wat je moet doen als je iets vreemds merkt.
Verstopping van de sonde
Dit is de meest voorkomende ergernis. De sonde raakt verstopt, vaak door te weinig spoelen of doordat de voeding te dik is voor die specifieke sonde. Als je merkt dat de voeding niet meer doorloopt, probeer dan altijd eerst goed na te spoelen met warm water. Gebruik nooit iets scherps om de verstopping te verwijderen. Werkt dat niet, neem dan contact op met de verpleegkundige of de leverancier van de pompset. Zij weten precies hoe ze de sonde kunnen doorspuiten.
Darmklachten
Diarree of juist verstopping van de ontlasting komt soms voor als het lichaam moet wennen aan de nieuwe voeding, of als de pomp te snel staat. Als je plotseling veel diarree krijgt, kijk dan of je de toedieningssnelheid iets omlaag kunt zetten. Ook kan het helpen om de voeding iets meer te laten opwarmen; ijskoude voeding kan de darmen irriteren. Bespreek dit altijd met de diëtist, want soms moet de samenstelling van de voeding worden aangepast.
Losrakende sonde
Als de sonde losraakt, is het belangrijk om direct actie te ondernemen. Bel de behandelend arts of de spoeddienst van het ziekenhuis. Ze moeten vaak snel een nieuwe sonde plaatsen, omdat de opening in de buikwand heel snel kan sluiten als de sonde er te lang uit is.
veelgestelde vragen
is sondevoeding vies of smaakt het naar medicijnen?
De commerciële sondevoeding is ontworpen om zo neutraal en compleet mogelijk te zijn. Het smaakt niet naar medicijnen, maar eerder heel mild, soms een beetje zoetig of melkachtig. Veel mensen proeven het nauwelijks omdat het vaak continu wordt toegediend. Voor wie via de mond eet, zijn er veel manieren om de voeding gezond en smakelijk te houden, bijvoorbeeld met gezonde recepten en tips voor mediterrane voeding.
moet ik de hele dag sondevoeding krijgen?
Nee, dat hangt echt af van jouw energiebehoefte en wat je nog zelf kunt eten. Soms is het een aanvulling op normale maaltijden, en dan krijg je het bijvoorbeeld alleen ’s nachts. Als het de enige bron van voeding is, kan het inderdaad 24 uur per dag lopen, maar vaak in delen.
kan ik nog gewoon water drinken bij SIS voeding?
Ja, dat is belangrijk! De voeding zelf bevat veel vocht, maar je hebt extra water nodig voor het spoelen van de sonde en voor je algemene hydratatie. Vraag altijd aan de diëtist hoeveel extra water je moet drinken, bovenop de voeding die je binnenkrijgt via de sonde.