Wat zijn purines eigenlijk en waarom moet ik erop letten?
Voordat we in de boodschappenlijst duiken, is het goed om even stil te staan bij de basis. Wat zijn die purines nu precies? Zie purines als kleine bouwsteentjes die in heel veel voedingsmiddelen zitten. Het zijn natuurlijke stoffen die je lichaam nodig heeft, maar als je er te veel van binnenkrijgt, kan dat problemen geven.
Purines worden in je lichaam afgebroken tot urinezuur. Bij de meeste mensen is dit geen enkel probleem. Je lichaam maakt urinezuur aan, en je nieren filteren het netjes weg via de urine. Maar soms gebeurt er iets waardoor je lichaam te veel urinezuur aanmaakt, of je nieren kunnen het niet snel genoeg afvoeren. Dan hoopt het zich op in je bloed. En dat is waar de klachten kunnen beginnen, zoals die plotselinge, felle pijn in een gewricht, vaak de grote teen. Dit noemen we dan jicht.
Als jij hier last van hebt, of als je een verhoogd risico hebt, is het advies vaak om te kijken naar je voeding met veel purine. Het idee is simpel: minder inname betekent minder aanmaak van urinezuur. En dat is precies wat we met een purine arme voeding willen bereiken: je lichaam wat rust geven.
Hoeveel purine zit er in mijn eten? Drie niveaus
Niet elk voedingsmiddel is hetzelfde als het om purine gaat. Sommige dingen zitten er bomvol mee, andere bijna niet. Het is makkelijker als je dit in drie groepen deelt. Zo kun je makkelijk een keuze maken in de supermarkt of tijdens het koken thuis.
Voedingsmiddelen met zeer veel purine (vermijden of sterk beperken)
Dit zijn de echte boosdoeners als je een aanval probeert te voorkomen of als je urinezuur erg hoog is. Deze voedingsmiddelen bevatten de hoogste concentratie purine. Het gaat hierbij vaak om dierlijke producten.
• Bepaalde orgaanvlees: Lever, niertjes, zwezerik. Deze zijn echt af te raden.
• Sommige vissoorten: Haring, ansjovis, sardines en makreel. Dit zijn kleine, vette visjes die veel purine bevatten.
• Gistextracten: Dit zit vaak in bouillonblokjes, sommige hartige snacks en smaakmakers. Lees de etiketten dus goed!
• Alcohol: Vooral bier staat erom bekend dat het de urinezuurproductie kan verhogen. Dit is een veelvoorkomende valkuil voor mensen die letten op hun urinezuurwaarde.
Voedingsmiddelen met een gemiddelde hoeveelheid purine (met mate)
Hier zit je in een grijze zone. Je hoeft deze niet volledig te schrappen, maar wees je bewust van de portiegrootte en hoe vaak je het eet. Als je klachten hebt, eet je dit liever niet dagelijks. Meer informatie over wat te eten en te vermijden bij jicht vind je in onze eerdere publicatie.
###
• Rood vlees: Rundvlees, lamsvlees en varkensvlees. Een klein stukje vlees op z’n tijd kan vaak wel, maar het wordt geen dagelijkse kost meer.
• Sommige peulvruchten: Linzen, erwten en bonen. Hoewel plantaardig, bevatten deze meer purine dan groenten.
• Sommige vissoorten: Witvis, zoals kabeljauw of schol, bevat over het algemeen minder purine dan de vette vissoorten, maar het blijft een bron.
VIDEO: Het jichtdieet en het belang van het eten van de juiste voeding (3 van 6)
Voedingsmiddelen met weinig purine (de veilige keuze)
Dit zijn de producten waar je je bord mee mag vullen! Hier zit je goed, en je kunt er lekker veel van eten. Dit zijn de basisproducten van jouw gezonde purinearme voeding.
• Vrijwel alle groenten en fruit: Dit is fantastisch nieuws. Cherrytomaten, broccoli, sla, appels, bananen, alles mag. Drink je water en eet je groenten!
• Zuivel: Melk, yoghurt en kaas. Deze lijken je urinezuurwaarde zelfs een beetje te helpen verlagen.
• Koffie: Een kop koffie per dag kan geen kwaad, en sommigen zeggen zelfs dat het helpt.
• Brood en pasta: De meeste granen en meelproducten zijn prima, zolang ze niet bewerkt zijn met veel gistextracten.
Praktische tips voor in de keuken: zo pak je het aan
Weten wat je moet vermijden is één ding. Maar hoe ziet een dag er dan uit? Je wilt toch lekker eten. Hier zijn wat concrete handvatten die je direct kunt toepassen als je boodschappen gaat doen of je avondeten plant.
Nuttige verwijzingen
Ontdek essentiële bronnen die we hebben verzameld over Purine arme voeding.
• Overzicht Purine rijke en Purine arme voeding | Praktijk de Waterlely
• Jicht: is voeding de oorzaak en helpt een dieet? | gezondheid.be
Vlees en vis: de grote aanpassing
Dit is vaak het lastigste punt voor veel mensen. Hoe vervang je die vertrouwde lap vlees of vis?
• Kies vaker voor plantaardig. Denk aan eieren of tofu als eiwitbron. Quinoa is ook een goede basis.
• Als je vlees eet, kies dan voor mager gevogelte zoals kip of kalkoen. En houd de porties heel klein. Zie het als een smaakmaker, niet als de hoofdmoot van je maaltijd.
• Visliefhebbers: Laat de haring en ansjovis in de winkel staan. Kies liever voor bijvoorbeeld zalm (hoewel ook dit met mate moet vanwege vet), of, nog beter, verwerk af en toe een eiwitrijke peulvrucht in je gerecht.
Drinken is cruciaal voor je urinezuur afvoeren
Dit is misschien wel de allerbelangrijkste tip naast de voeding zelf. Als je voldoende drinkt, help je je nieren om dat urinezuur kwijt te raken. Dit is essentieel bij het managen van je klachten of het nastreven van een purinearm dieetplan.
Drink minstens twee liter water per dag. Gewoon kraanwater. Geen suikerrijke frisdranken, want die suikers (fructose) kunnen je urinezuur juist verhogen. Thee en koffie tellen hierbij mee, maar vervang ze niet door suikerhoudende dranken. Water is de beste spoelvloeistof.
Slim omgaan met snacks en tussendoortjes
Vergeet die hartige chips met veel gistextracten. Wat kun je dan wel pakken als je trek hebt tussen de maaltijden door? Denk aan jouw veilige zone:
• Een handje ongebrande, ongezouten noten.
• Een stuk fruit zoals een appel of een paar druiven.
• Een schaaltje magere yoghurt.
• Rauwe groenten zoals worteltjes of komkommer.
Zo voorkom je dat je onbewust toch veel purine binnenkrijgt via onverwachte hoekjes in je dagelijkse eetpatroon.
Twijfel je over bepaalde producten? Zo ga je ermee om
Het is heel normaal dat je af en toe twijfelt. Stel, je bent uitgenodigd voor een verjaardag. Er staat een grote schaal bitterballen en een stukje vleeswaren op tafel. Wat doe je dan? Het is belangrijk om te onthouden dat dit niet een ‘alles of niets’ situatie is. Het gaat om de balans over de lange termijn.
Bij twijfel, kies je voor minder. Als je echt niet zeker weet hoeveel purine er in een bepaald product zit, is het veiliger om het die dag over te slaan. Je hoeft jezelf niet alles te ontzeggen, maar bij de meeste maaltijden streef je ernaar om de hoogste purinebronnen te vermijden. Dit is een proces van ontdekken en wennen. Het gaat erom dat je leert luisteren naar je eigen lichaam. Merk je dat je na een bepaalde maaltijd klachten krijgt? Dan weet je voor jezelf dat je die combinatie misschien beter kunt vermijden.
Onthoud dat er ook veel onderzoek is naar de rol van vitamine C en kersen bij het helpen verlagen van urinezuur. Hoewel dit geen vervanging is voor een purinearme voeding, kan het voor jou een fijne aanvulling zijn. Blijf hierover altijd in gesprek met je arts, maar het laat zien dat er naast restricties ook positieve stappen zijn die je kunt zetten.
Veelgestelde vragen
is brood met beleg ook een probleem?
Nee, meestal niet. De meeste soorten brood bevatten weinig purine. Het beleg maakt het verschil. Kies voor bijvoorbeeld een plak kaas, een gekookt ei, of wat hummus. Vermijd vleeswaren die sterk bewerkt zijn of vleeswaren uit de categorie ‘zeer hoog’ in purine, zoals leverpastei. Voor meer informatie over gezonde keuzes, bekijk uw gids voor een gezonde levensstijl.
mogen alle groenten dan wel?
Ja, bijna alle groenten zijn veilig en zelfs bevorderlijk. Vooral de groenten die bekend staan om hun hoge watergehalte zijn een goede keuze. Denk aan komkommer, selderij en veel bladgroenten. Zelfs spinazie en asperges, die vroeger soms werden afgeraden, worden tegenwoordig vaak weer toegestaan in normale porties, omdat de purine die ze bevatten minder impact heeft dan dierlijke purine.
moet ik echt geen alcohol meer drinken?
Dat is de lastige. Bier is echt een product dat je zo goed als mogelijk moet vermijden, zeker als je merkt dat je gevoelig bent voor hoge urinezuurwaarden. Sterke drank en wijn lijken minder directe invloed te hebben dan bier. Maar eerlijk is eerlijk, alcohol in het algemeen kan de afvoer van urinezuur remmen. Minder drinken, of even helemaal stoppen, geeft je lichaam de beste kans om in balans te komen.