Wat zijn pesticiden eigenlijk?
Voordat we de diepte ingaan, is het goed om even helder te krijgen waar we het over hebben. Pesticiden klinkt heel eng. Het is een verzamelnaam voor stoffen die gebruikt worden in de landbouw. Denk aan middelen tegen insecten (insecticiden), schimmels (fungiciden) of onkruid (herbiciden).
De reden dat boeren deze middelen gebruiken, is simpel: ze willen een goede oogst. Zonder enige bescherming zou veel voedsel ten prooi vallen aan plagen of ziektes. Dat zou leiden tot minder voedsel, hogere prijzen, en minder mooie groenten en fruit in de winkel. Het is een middel om voedselzekerheid te garanderen.
Het verschil tussen chemisch en biologisch
Hier zit vaak de verwarring. Veel mensen denken dat ‘chemisch’ altijd slecht is en ‘biologisch’ altijd veilig. Dat is te kort door de bocht.
Bij de conventionele landbouw worden synthetische bestrijdingsmiddelen gebruikt. Dit zijn stoffen die in een laboratorium zijn ontwikkeld. Er zijn strenge regels voor hoeveel je mag gebruiken en wanneer je mag spuiten, zeker vlak voor de oogst. De overheid stelt maximale residugehalten vast. Residu betekent letterlijk ‘wat achterblijft’.
Biologische landbouw is anders. Daar mogen geen synthetische pesticiden gebruikt worden. Er zijn wel middelen toegestaan, maar die moeten van natuurlijke oorsprong zijn. Denk aan bepaalde plantenextracten of minerale oliën. Ook hier geldt: je mag niet onbeperkt spuiten. Het doel is namelijk minder gebruik, niet géén gebruik.
Hoe worden die resten gemeten?
Je vraagt je misschien af: hoe weten we of er te veel achterblijft? In Nederland en Europa zijn we daar heel streng in. Er zijn onafhankelijke instanties die constant voedsel controleren. Zij meten de concentratie van deze bestrijdingsmiddelen.
De grens die gesteld wordt, heet de MRL (Maximum Residue Limit). Dit is de hoogst toegestane hoeveelheid van een bepaald middel op of in het voedingsmiddel. Deze grenzen zijn gebaseerd op jarenlang toxicologisch onderzoek. Wetenschappers bepalen wat een mens dagelijks zijn hele leven lang kan binnenkrijgen zonder dat het schadelijk is. Ze houden daarbij een flinke veiligheidsmarge aan. Dit betekent dat de gemeten resten vrijwel altijd vele malen lager zijn dan de hoeveelheid die je dagelijks zou moeten eten om ook maar enig risico te lopen.
Het is goed om dit te weten als je je zorgen maakt over de hoeveelheid pesticiden in groenten die je dagelijks eet. De controle is er, en de limieten zijn er om jou te beschermen.
Zijn pesticiden in voeding echt een gezondheidsrisico voor jou?
Dit is de kernvraag die veel mensen bezighoudt. Het korte antwoord is: de kans dat je door de normale consumptie van groenten en fruit in de winkel ziek wordt door de toegestane residuen is erg klein. De overheid neemt de bescherming van de consument hierin heel serieus. Toch kiezen veel mensen liever voor biologisch omdat ze zich bewuster worden van de mogelijke langetermijneffecten en het milieu, meer informatie hierover vind je bij biologische voeding.
Maar er zijn wel nuances. Voor wie is het risico mogelijk groter? Vooral bij zeer jonge kinderen en zwangere vrouwen wordt extra voorzichtigheid betracht, omdat hun lichaam gevoeliger is voor bepaalde stoffen. En voor mensen die heel veel van hetzelfde product eten (denk aan iemand die elke dag liters appelsap drinkt van één specifieke bron).
Het gaat vaak om het cumulatieve effect. Dat wil zeggen: de optelsom van alle verschillende middelen die je via verschillende voedingsmiddelen binnenkrijgt. De Europese voedselveiligheidsautoriteit houdt hier rekening mee bij het vaststellen van de veilige limieten. Ze kijken naar de totale blootstelling.
Herkenbare situaties en jouw zorgen
Misschien herken je dit: je koopt een biologische komkommer omdat je denkt dat die ‘schoner’ is, maar je ziet dat hij er minder perfect uitziet dan de gangbare komkommer. Of je voelt je schuldig als je in de aanbieding een bak ‘gewone’ aardbeien koopt, terwijl je eigenlijk het biologische label mooier vindt. Dat is normaal. Je wilt het beste voor je lichaam.
Wees gerust, de keuze tussen biologisch en conventioneel is zelden een keuze tussen ‘veilig’ en ‘gevaarlijk’. Het is vaak een keuze tussen een iets lagere blootstelling (biologisch) en een lagere prijs (conventioneel), waarbij beide opties binnen veilige grenzen vallen.
Praktische tips: hoe verminder je de residu’s thuis?
Omdat je de controle wilt houden, zijn er een paar eenvoudige dingen die je kunt doen. Deze tips helpen je om de resten, of het nu van natuurlijke of synthetische oorsprong is, zo goed mogelijk te verwijderen van je eten. Denk hierbij aan het grondig wassen van groente en fruit, aangezien veel residu’s daarop zitten, maar als je een compleet beeld wilt krijgen van wat je aan gezonde voeding kunt eten, bekijk dan onze gezonde voeding lijst.
###
• Goed wassen: Dit klinkt simpel, maar het is essentieel. Was hard fruit en groenten grondig onder stromend, lauw water. Wrijf stevig over de schil van bijvoorbeeld appels, peren of komkommers. Dit verwijdert de meeste oppervlakkige resten.
• Schillen: Als je het echt zeker wilt weten, schil dan. Bij wortels, appels of komkommers haal je met de dunne schil er ook de meeste resten vanaf. Dit is vooral handig bij producten die je rauw eet.
• Blancheren of koken: Bij sommige groenten, zoals spinazie of bonen, helpt kort koken (blancheren) residue af te voeren naar het kookwater. Gooi dat water daarna weg.
• Let op het type product: Bepaalde producten nemen meer op dan andere. Bladgroenten en zacht fruit (zoals bessen) hebben vaak meer behandelingen nodig dan gewassen met een dikke schil, zoals avocado’s of uien.
Wanneer is biologisch een overweging waard?
Als je je toch prettiger voelt bij biologisch, of als je bijvoorbeeld een gezin hebt met zeer jonge kinderen en je wilt het zekere voor het onzekere nemen, dan is biologisch zeker een goede optie. Je kiest dan bewust voor een product waarbij minder of geen synthetische middelen zijn gebruikt in de teelt.
Kijk vooral naar de ‘Dirty Dozen’ en de ‘Clean Fifteen’. Dit zijn lijsten die regelmatig worden opgesteld en die aangeven welke producten in de gangbare teelt vaak meer residu bevatten (de vuile twaalf) en welke juist heel weinig (de schone vijftien). Dit kan je helpen bij het maken van keuzes als je budget beperkt is. Je kunt dan bijvoorbeeld kiezen voor biologische aardbeien, maar prima een gangbare avocado kopen.
De prijs en jouw budget
We moeten eerlijk zijn: biologische producten zijn vaak duurder. Dat komt omdat de teelt minder intensief is en de opbrengst soms lager. Je betaalt voor de methode, niet per se voor de veiligheid, want beide zijn veilig binnen de wettelijke normen.
Het is belangrijk om te onthouden dat gezond eten niet alleen afhangt van de afwezigheid van pesticiden. Het gaat om de totale balans. Eet je voldoende groenten en fruit? Als je door de hogere prijs van biologisch minder groente eet, is dat ook niet goed voor je gezondheid. Eet je genoeg verschillende soorten groenten, ook al zijn ze niet allemaal biologisch, dan doe je al ontzettend veel goed voor je lichaam. Focus op variatie en voldoende inname.
Veelgestelde vragen
Is de residu op biologisch ook schadelijk?
Nee, de middelen die in de biologische landbouw zijn toegestaan, zijn ook getest en mogen alleen gebruikt worden als ze weinig risico vormen. De normen zijn streng, ook voor natuurlijke middelen. Ze worden gebruikt als laatste redmiddel, niet preventief zoals soms bij conventionele teelt.
Helpt azijn bij het wassen van fruit?
Azijn kan helpen om bacteriën te doden, maar het is geen wondermiddel tegen alle pesticiden. Grondig spoelen onder stromend water is effectiever voor het verwijderen van de meeste resten die op de schil zitten. Gebruik vooral je handen om even te boenen.
Moet ik mijn hele boodschappenmandje biologisch vullen?
Absoluut niet. Kijk naar wat past binnen jouw leven en budget. Als je je zorgen maakt, richt je dan op de producten die je vaak eet en waar veel residu op gemeten wordt, zoals druiven of spinazie. Voor de rest kun je gerust de gangbare variant kiezen, wetende dat de controle in Europa erg goed is.