Wat is jicht precies en waarom speelt voeding een rol?
Voordat we de diepte induiken van welke voedingsmiddelen je beter links kunt laten liggen, is het goed om kort te begrijpen wat er in je lichaam gebeurt. Jicht ontstaat door een te hoge concentratie urinezuur in je bloed. Urinezuur is een afvalproduct dat ontstaat als je lichaam bepaalde stoffen, genaamd purines, afbreekt. Als er te veel urinezuur is, kunnen er kleine kristallen vormen die zich vastzetten in je gewrichten. Dat veroorzaakt die hevige ontstekingen en pijn. Je lichaam maakt zelf urinezuur aan, maar een flinke portie komt ook binnen via wat je eet en drinkt. Dit is precies de reden waarom we kijken naar jicht voeding vermijden: door minder purinerijke dingen te eten, geef je je lichaam een kans om de urinezuurspiegel te verlagen.
Het is belangrijk om te beseffen dat niet iedereen hetzelfde reageert. De ene persoon krijgt een aanval na het eten van een klein beetje orgaanvlees, terwijl de ander er minder last van heeft. Het gaat erom wat voor JOUW lichaam werkt. We richten ons nu op de algemene voedingsmiddelen die bij de meeste mensen met jicht een verhoogd risico geven.
De grootste boosdoeners: voeding rijk aan purines
Als we het hebben over jicht voeding vermijden, dan staan purinerijke producten bovenaan de lijst. Dit zijn de voedingsmiddelen die je lichaam het meeste urinezuur geven als ze worden afgebroken. Je hoeft ze niet allemaal compleet uit je leven te bannen, maar je moet er wel heel bewust mee omgaan, zeker als je veel last hebt van aanvallen.
Vlees en vis: wees matig met dierlijke eiwitten
Bepaalde dierlijke producten bevatten veel purines. Het gaat hierbij vooral om de delen van het dier waar veel stofwisseling plaatsvindt. Denk hierbij aan:
• Orgaanvlees: Lever, niertjes, zwezerik. Deze zijn extreem purinerijk. Probeer deze echt te vermijden, zeker als je een aanval hebt of net hersteld bent.
• Rood vlees: Rundvlees, lamsvlees en varkensvlees bevatten gemiddeld meer purines dan gevogelte. Eet dit met mate. Misschien een paar keer per week een kleinere portie, in plaats van dagelijks een groot stuk.
• Bepaalde vissoorten en zeevruchten: Haring, ansjovis, sardines, makreel en mosselen bevatten hoge hoeveelheden purines. Ook hier geldt: minder vaak eten is een goede strategie.
Wat mag dan wel? Kip en kalkoen bevatten over het algemeen minder purines dan rood vlees. Je kunt ze dus vaker eten. Het is een praktische afweging die je maakt bij het boodschappen doen. Denk aan een gezonde balans, waarbij de nadruk ligt op groenten en koolhydraten, en vlees een bijrol speelt.
VIDEO: Wat is jicht en wat kun je er tegen doen?
Dranken die je urinezuur doen stijgen
Dit is misschien wel een van de meest verrassende punten voor veel mensen. Het gaat niet alleen om wat je eet, maar vooral ook om wat je drinkt. Alcohol en suikerrijke dranken spelen een grote rol bij het verhogen van je urinezuur.
Alcohol: de koppeling met jichtaanvallen
Alcohol is een notoire trigger. Het remt de uitscheiding van urinezuur via de nieren, waardoor het zich makkelijker ophoopt in je bloed. Met name bier staat erom bekend dat het een hoog purinegehalte heeft én de urinezuuruitscheiding remt. Als je echt je jicht onder controle wilt krijgen, is het verminderen of stoppen met alcohol, zeker bier, een van de meest effectieve stappen die je kunt zetten. Dit is slechts een onderdeel van een bredere kijk op de zuur-base balans van je voeding. Een glaasje wijn af en toe is vaak minder problematisch, maar ook hier geldt: houd het bij één of twee en wees alert op jouw reactie.
Fructose en suikerhoudende dranken
Misschien heb je gehoord dat fructose (fruitsuiker) de urinezuurproductie kan stimuleren. Dit is vooral relevant bij dranken die gezoet zijn met glucosestroop of fructose. Denk aan frisdranken, vruchtensappen uit pak en energiedrankjes. Dit is een heel concrete vorm van jicht voeding vermijden die je vandaag nog kunt doorvoeren. Stap over op water of ongezoete thee. Dat is een simpele, directe winst.
Wat kun je wél eten? Focus op de basis
Het klinkt nu misschien alsof je alleen maar water en sla mag eten. Dat is gelukkig niet waar! Door de purinerijke producten te beperken, maak je ruimte voor voedingsmiddelen die juist gunstig zijn of neutraal.
Groenten en fruit: je beste vrienden
De meeste groenten bevatten purines, maar dit zijn over het algemeen ‘goede’ purines. De urinezuurpiek die ze geven, is veel lager dan die van vlees of bier. Je hoeft groenten dus absoluut niet te mijden! Sterker nog, ze bevatten vezels en voedingsstoffen die je gezondheid ondersteunen. Wil je meer weten over purinerijke voeding in het algemeen, dan kun je hier meer informatie vinden. Eet volop van alle soorten groenten. Spinazie, bloemkool en champignons kregen vroeger een slechte reputatie, maar recent onderzoek toont aan dat de hoeveelheid purines uit deze groenten zelden leidt tot een jichtaanval bij de meeste mensen.
Fruit is over het algemeen prima. Vooral kersen of kersensap worden soms aangeraden omdat ze mogelijk ontstekingsremmend werken. Probeer het eens uit en kijk hoe je lichaam reageert.
Koolhydraten en vetten: de neutrale zone
Volkoren producten, zoals volkorenbrood, zilvervliesrijst en volkorenpasta, zijn een uitstekende basis voor je maaltijden. Ze zijn laag in purines. Hetzelfde geldt voor de meeste vetten, zoals olijfolie. Deze helpen je om verzadigd te raken zonder dat je je urinezuur onnodig verhoogt.
Hydratatie: drinken als medicijn
Als we het over jicht voeding vermijden hebben, moeten we het absoluut over drinken hebben. Veel mensen onderschatten hoe belangrijk vocht is bij jicht. Voldoende drinken helpt je nieren om het urinezuur effectiever uit je lichaam te spoelen. Zie water als je beste bondgenoot tegen te veel urinezuur.
Hoeveel is genoeg? Dat hangt af van jou en je activiteit, maar streef naar minimaal twee liter per dag. Water is de beste keuze. Kruidentheeën, zoals brandnetelthee, kunnen ook prima. Als je merkt dat je in de aanloop naar een reis of tijdens een drukke werkweek minder drinkt, zie je dat vaak terug in je lichaam. Wees hier alert op.
Praktische stappen voor in de supermarkt en keuken
Weten wat je moet vermijden is één ding; het ook echt doen, is twee. Hoe zorg je ervoor dat je de juiste keuzes maakt zonder dat koken een straf wordt? Hier zijn wat concrete tips om de theorie direct om te zetten in de praktijk.
• Lees etiketten: Kijk bij kant-en-klare maaltijden of bouillons naar de ingrediëntenlijst. Soms zitten er gistextracten of vleesextracten in die verrassend veel purines bevatten.
• Maak van vlees een bijgerecht: Als je een stuk vlees eet, neem dan een klein stukje (maximaal 100 gram) en vul de rest van je bord met aardappelen, volkorenpasta of veel groenten. Dit vermindert de totale purine-inname van de maaltijd.
• Kies voor zuivel: Magere zuivelproducten, zoals magere yoghurt of kwark, lijken een beschermend effect te hebben tegen jichtaanvallen. Neem deze dus gerust bij je ontbijt of als tussendoortje.
• Plannen is cruciaal: Weet je dat je een feestje hebt waar veel bier geschonken wordt? Plan dan de dagen ervoor en erna extra water drinken en heel zuiver eten. Zo vang je de eventuele ‘uitspatting’ op.
• Kook zelf: Zelf koken geeft je controle. Je weet precies hoeveel zout, vet en dus ook hoeveel dierlijke producten er in je maaltijd zitten. Kook bouillonbasis met groenten en kruiden in plaats van kant-en-klare blokjes.
Het gaat niet om perfectie. Het gaat erom dat je de balans vindt. Elke keer dat je bewust kiest voor water in plaats van frisdrank, of voor kip in plaats van een vette worst, ben je actief bezig met jicht voeding vermijden. En dat is precies wat je lichaam nodig heeft om die vervelende urinezuurpieken te voorkomen.
Veelgestelde vragen
Essentiële links
Onmisbare leesstukken over Jicht voeding vermijden: Wat moet u laten staan? vind je hier.
• Jicht en voeding | ReumaNederland
• Vijf vragen over jicht – Beantwoord door reumatoloog Sander van …
is peulvruchten eten erg bij jicht?
Peulvruchten, zoals bonen en linzen, bevatten weliswaar purines, maar ze worden over het algemeen als veilig beschouwd voor mensen met jicht. De soort purines in peulvruchten lijkt minder invloed te hebben op je urinezuur dan dierlijke purines. Eet ze dus gerust als onderdeel van een gevarieerd dieet.
mag ik kaas eten als ik jicht heb?
Ja, kaas is over het algemeen een prima voedingsmiddel bij jicht. Vooral magere kaas is een goede bron van eiwitten en calcium zonder veel purines. Probeer wel de vettere, sterk bewerkte kazen met mate te eten, puur vanwege het algemene advies om verzadigde vetten te beperken.
moet ik altijd een speciaal dieet volgen?
Nee, je hoeft niet permanent op een extreem restrictief dieet te leven, tenzij je arts anders adviseert of als je heel vaak aanvallen hebt. Het gaat erom dat je de belangrijkste triggers (zoals alcohol en orgaanvlees) permanent beperkt en dat je bij de eerste tekenen van een opkomende aanval heel strikt bent met je voeding. Het is een aanpassing van je leefstijl, geen tijdelijke crash-diëten.