Hooikoorts en voeding: hoe zit dat precies?
Als je hooikoorts hebt, reageert jouw immuunsysteem overdreven op iets onschuldigs, zoals grasspollens. Je lichaam ziet die pollen als een indringer en zet de aanval in. Dit veroorzaakt al die klachten die je zo goed kent. Wat veel mensen niet weten, is dat de darmgezondheid en de algehele ontstekingsgraad van je lichaam hier flink invloed op hebben. Dit mechanisme is vergelijkbaar met de rol die voeding speelt bij voeding bij astma. Zie het zo: als je lichaam al ‘op scherp’ staat door andere zaken, is de reactie op pollen vaak heftiger.
Je voeding kan die ontstekingsgraad beïnvloeden. Het gaat er niet om dat je met een bepaald supervoedsel alle pollen wegtovert – dat is te simpel gezegd. Het gaat erom dat je je lichaam de bouwstenen geeft om kalmer en veerkrachtiger te reageren. We kijken dus naar twee dingen: wat kun je beter minder doen, en wat kun je juist méér eten om je weerstand te ondersteunen tijdens het hooikoortsseizoen?
De rol van histamine: een natuurlijke boosdoener
Wanneer je een allergische reactie hebt, komt er histamine vrij. Dat stofje zorgt voor die rode ogen, die jeuk en die dikke neus. Sommige voedingsmiddelen bevatten zelf al veel histamine, of ze zorgen ervoor dat je lichaam meer histamine loslaat. Eten met een hoog histaminegehalte kan de klachten dus verergeren als je er gevoelig voor bent. Het is een beetje een domino-effect in je systeem.
Als je merkt dat jouw hooikoortsklachten echt pieken na bepaalde maaltijden, is het de moeite waard om hier eens kritisch naar te kijken. Weet je niet zeker wat histamine is? Het is een stof die je lichaam ook aanmaakt, bijvoorbeeld als reactie op een wondje, maar het zit ook in bepaalde voeding.
Wat je beter even kunt verminderen tijdens het pollenseizoen
Dit is vaak het lastigste deel, want het betekent soms tijdelijk afscheid nemen van je favoriete snacks. Maar onthoud: dit is vaak een tijdelijke maatregel om jouw systeem wat rust te geven in de piekmaanden. Probeer eens een week of twee te minderen en kijk wat er gebeurt met je klachten. Hier zijn wat veelvoorkomende histaminebommetjes of stoffen die de histamineafgifte kunnen stimuleren:
• Gefermenteerde producten: Denk aan oude kaas, zuurkool, kefir, en zeker ook alcohol, met name rode wijn. Deze bevatten vaak van nature veel histamine.
• Bepaalde groenten en fruit: Aubergine, spinazie en tomaat worden vaak genoemd. Bij fruit moet je denken aan citrusvruchten, aardbeien en banaan. Sommige mensen merken hier weinig van, maar als je écht last hebt, is het een aandachtspunt.
• Bewerkte vleeswaren: Denk aan worst en salami. Deze kunnen histamine-vrijmakers zijn.
• Azijn en soja(sauzen): Deze kunnen de reactie van je lichaam versterken.
Merk je dat je hierdoor veel moet schrappen? Geen paniek. Het gaat erom dat je bewust wordt van wat je eet. Als je merkt dat je na een pizza met veel tomaat en een glas wijn de volgende ochtend huilende ogen hebt, heb je een mogelijke link gevonden.
Cross-reactiviteit: de verraderlijke kruisbestuiving
Dit is een typisch hooikoortsprobleem dat veel mensen verwarrend vinden. Heb je een allergie voor bijvoorbeeld berkenpollen? Dan kun je soms ook heftig reageren op voedsel dat qua structuur lijkt op die pollen. Dit heet kruisreactiviteit. Je lichaam maakt een foutje en denkt dat het appel eet, terwijl het eigenlijk een stukje berkenhout in je mond heeft.
Dit is de reden waarom je plotseling mondklachten krijgt na het eten van een rauwe appel, hazelnoot of wortel, terwijl je daar normaal nooit last van had. Dit gebeurt vaak bij een allergie voor graspollen, boompollen of onkruiden. Het is heel persoonlijk. De enige manier om erachter te komen is door te testen of door bewust te noteren wanneer je klachten krijgt na het eten van bepaald rauw fruit of rauwe groenten. Wil je meer weten over hoe voeding kan helpen bij het verminderen van ontstekingsreacties? Lees dan ons artikel over ontstekingsremmende voeding.
Belangrijke tip: Meestal is deze reactie alleen bij rauwe producten. Als je de appel bakt, kookt of roostert, breekt de eiwitstructuur die de reactie veroorzaakt vaak af. Dus een gebakken appel kan prima, terwijl een rauwe appel jeuk geeft.
Wat kun je juist wél eten om je immuunsysteem te ondersteunen?
Goed, we hebben de ‘verboden’ lijstjes besproken. Nu het positieve nieuws: je kunt je lichaam volgooien met voedingsstoffen die helpen om ontstekingen te remmen en je darmflora (je tweede immuunsysteem) te versterken. Hier leg ik de focus op ontstekingsremmende en natuurlijke antihistaminische voedingsmiddelen.
VIDEO: De relatie tussen voeding & eczeem
Quercetine: de natuurlijke remmer
Als er één stof is waar je over hoort praten bij hooikoorts en voeding, dan is het quercetine. Dit is een krachtige antioxidant die in veel planten voorkomt. Onderzoek suggereert dat quercetine kan helpen de afgifte van histamine uit je mestcellen te stabiliseren. Het werkt dus als een soort natuurlijke stabilisator.
Waar vind je het? Vooral in:
• Rode uien (de schil bevat veel!)
• Appels (wederom, de schil is belangrijk)
• Kappertjes (een echte topper!)
• Bosbessen en kersen
• Broccoli
Probeer eens om dagelijks wat meer rode ui door je salade te doen, of neem een handjevol bosbessen als tussendoortje. Dit zijn kleine, dagelijkse aanpassingen die een verschil kunnen maken wanneer de pollen echt hoog zijn.
Handige websites
Ga dieper in op Hooikoorts en voeding: wat helpt bij allergie? met deze informatieve selectie.
• ’Goede voeding effectief bij behandeling hooikoorts’ – OLVG
• Oraal Allergie Syndroom | Voorkom een tintelende mond
Omega-3 vetzuren: de ontstekingsremmer
Je lichaam heeft vetten nodig om goed te functioneren, maar de soort vetten maakt uit. Veel westerse diëten bevatten te veel omega-6 (wat ontstekingsbevorderend kan werken) en te weinig omega-3. Omega-3 vetzuren, zoals EPA en DHA, zijn sterke ontstekingsremmers. Als je minder ontstekingen in je systeem hebt, kan je reactie op pollen milder zijn.
Je haalt deze vetten voornamelijk uit vette vis. Denk aan zalm, makreel en haring. Als je geen vis eet, zijn lijnzaadolie, chiazaad en walnoten goede plantaardige alternatieven, al is de omzetting naar EPA en DHA in je lichaam minder efficiënt. Het is de moeite waard om deze gezonde vetten prioriteit te geven in je dagelijkse voeding.
Vitamine C en B6: ondersteuning voor je afweer
Vitamine C is een bekende. Het is niet alleen goed voor je weerstand in het algemeen, maar het werkt ook mild als natuurlijke antihistaminicum. Je kunt het zien als een stof die helpt om het vrijgekomen histamine sneller af te breken. Eet je dagelijks voldoende groenten en fruit, dan zit je vaak al goed. Paprika, kiwi, citrusfruit (als je er geen kruisreactie mee hebt) en broccoli zijn fantastische bronnen.
Vitamine B6 is ook belangrijk. Het helpt bij de aanmaak van neurotransmitters en speelt een rol bij het reguleren van het immuunsysteem. Je vindt B6 in volkorenproducten, banaan, kip en lever.
De darmflora: jouw tweede frontlinie tegen hooikoorts
Dit is misschien wel het meest cruciale punt als het gaat om hooikoorts en voeding op de lange termijn: je darmen. Ongeveer 70% van je immuunsysteem zit in je darmen. Als je darmwand ‘lek’ is – wat we ook wel een verhoogde doorlaatbaarheid noemen – kan je immuunsysteem makkelijker overprikkeld raken. Pollen komen niet alleen via je luchtwegen binnen, maar ook via je darmwand kan er een reactie ontstaan.
Wat helpt om je darmen sterk en veerkrachtig te houden?
• Probiotica: Dit zijn de goede bacteriën. Gefermenteerde voeding zoals yoghurt (zonder toegevoegde suikers), kimchi of een goede gefermenteerde groente kunnen je darmflora een boost geven.
• Prebiotica: Dit is het ‘voedsel’ voor die goede bacteriën. Denk aan vezelrijke voeding zoals asperges, uien, knoflook, artisjokken en volkoren granen. Vezels zijn altijd een goed idee.
Probeer je dieet zo gevarieerd mogelijk te houden. Hoe meer verschillende soorten vezels je eet, hoe diverser je darmflora wordt. Een gezonde, diverse darmflora reageert vaak rustiger op prikkels van buitenaf, inclusief pollen.
Praktische stappen voor de komende lente
Je hoeft niet van de ene op de andere dag je hele eetpatroon om te gooien. Dat werkt zelden en is ook niet nodig. Begin klein. Kies één of twee dingen uit die je deze week gaat aanpassen. Misschien focus je op het verminderen van bewerkt voedsel, of juist op het dagelijks toevoegen van een portie quercetine-rijke groenten.
Hier is een klein stappenplan om je op weg te helpen met hooikoorts en voeding:
• Houd een simpel voedingsdagboekje bij. Schrijf de dagen dat je veel klachten hebt en wat je de dag ervoor hebt gegeten. Zo ontdek je jouw persoonlijke triggers.
• Verhoog de groente- en fruitinname, met focus op kleur. Hoe meer kleuren op je bord, hoe meer verschillende antioxidanten je binnenkrijgt.
• Zorg voor voldoende drinken. Water helpt om de slijmvliezen in je luchtwegen soepel te houden en helpt bij de afvoer van afvalstoffen.
• Vermijd extreme diëten. Crashdiëten kunnen je immuunsysteem juist stress geven, en dat is precies wat je nu niet wilt.
Onthoud dat voeding een ondersteunende rol speelt naast de medische behandelingen die je misschien al gebruikt. Zie het als het versterken van de muren van je huis terwijl het stormt. Het is geen garantie dat de storm niet komt, maar het helpt je er zeker beter doorheen.
Veelgestelde vragen
moet ik stoppen met kaas eten bij hooikoorts?
Niet per se, maar wees bewust van oude, gerijpte kazen. Deze bevatten van nature meer histamine. Probeer eens over te stappen op jonge, verse kazen als je merkt dat je klachten erger worden na het eten van Parmezaan of belegen Goudse kaas.
helpt vitamine D bij allergieën?
Vitamine D is cruciaal voor een goed werkend immuunsysteem. Een tekort kan je vatbaarder maken voor ontstekingen. Het is dus slim om je vitamine D-status in de gaten te houden, vooral in de winter, en dit in de lente op peil te houden. Het is een belangrijke algemene ondersteuner.
is het beter om alles te koken of rauw te eten?
Dat hangt af van de kruisreactiviteit. Bij veel pollenallergieën helpt koken of verhitten juist, omdat de allergeen-eiwitten dan afbreken. Maar je verliest wel voedingsstoffen. Probeer een balans te vinden: kook de groenten en fruitsoorten waar je vervelend op reageert, en eet de andere soorten lekker rauw voor de vitamines.