Wat is genetisch gemodificeerde voeding nu precies?
Laten we beginnen bij de basis. Wat is genetische modificatie (vaak afgekort als GGO, wat staat voor genetisch gemodificeerd organisme)? Zie het zo: elke plant of dier heeft een handleiding, een DNA-code. Die code bepaalt hoe de plant groeit, hoe hij eruitziet, en of hij bijvoorbeeld beter tegen droogte kan. Normaal gesproken gebeurt kruising en selectie over duizenden jaren, of binnen de moderne landbouw over enkele generaties. Genetische modificatie is een heel precieze manier om een klein stukje van die handleiding aan te passen of een nieuw stukje toe te voegen.
Dit gebeurt niet zomaar met een willekeurig stukje DNA. Wetenschappers pakken een specifiek gen dat een gewenste eigenschap geeft. Denk aan een gen dat een plant resistent maakt tegen bepaalde insecten, waardoor boeren minder gif hoeven te spuiten. Dat specifieke stukje DNA wordt dan heel gericht in het DNA van de gewenste plant ingebracht. Het is dus veel doelgerichter dan traditionele veredeling.
Het verschil met traditioneel veredelen
Je hoort soms: “Planten zijn altijd al veredeld.” Dat klopt. Denk aan de wilde mosterdplant die we hebben veranderd in broccoli, bloemkool en kool. Dat is ook genetische aanpassing, maar dan heel langzaam en via kruisingen tussen planten die verwant zijn. Bij genetische modificatie kijken we naar eigenschappen die een plant niet van nature zou krijgen, of die we heel snel willen introduceren. We brengen een eigenschap over van een andere soort, bijvoorbeeld een bacterie, naar de plant. Dat is het grote verschil: de ‘sprong’ is groter en de techniek is veel nauwkeuriger.
Wanneer je bijvoorbeeld ‘Bt-maïs’ tegenkomt, betekent dit dat er een stukje DNA van een onschuldige bodembacterie in de maïs zit. Dit stukje zorgt ervoor dat de maïs zelf een stofje aanmaakt dat schadelijk is voor een specifieke plaag, maar onschadelijk voor mensen en andere dieren. Dit is een manier om de oogst veilig te stellen en minder chemische bestrijdingsmiddelen te gebruiken. Het is een afweging die gemaakt wordt in de landbouw.
De zorgen die je misschien hebt: Gezondheid en veiligheid
Het is begrijpelijk dat je je zorgen maakt over wat je eet. Als er iets nieuws in ons voedsel komt, willen we weten of het veilig is. Dit is waarschijnlijk jouw grootste vraag: heeft genetisch gemodificeerde voeding gevolgen voor mijn lijf op de korte of lange termijn? Binnen de discussie over wat gezonde voeding is, komt ook vaak het onderwerp carnivoor voeding ter sprake.
In Europa, en dus ook in Nederland, zijn de regels extreem streng. Voordat een GGO-gewas op de markt komt, doorloopt het een lang en grondig goedkeuringsproces. Dit proces richt zich op twee hoofdzaken: gezondheid en milieu. Over de gezondheid stelt men de vraag: verandert de voedingswaarde? Krijgen we mogelijk nieuwe allergenen binnen? En is het genetisch materiaal dat we binnenkrijgen onschadelijk?
Grootschalige wetenschappelijke onderzoeken, uitgevoerd door onafhankelijke instanties wereldwijd, hebben tot nu toe geen bewijs gevonden dat GGO-voedsel dat goedgekeurd is, onveiliger is dan niet-GGO-voedsel. Echter, twijfel en scepsis blijven bestaan. Dit komt deels doordat het een complex onderwerp is, en deels omdat de technologie nog relatief nieuw is vergeleken met duizenden jaren landbouwgeschiedenis. Dit type scepsis over voeding en wetenschappelijke onderbouwing zien we ook bij claims rondom bloedgroepen en voeding.
Wat betekent dit voor jouw bord?
Als je in de supermarkt staat en je wilt zeker weten dat je géén GGO’s koopt, dan is het goed om te weten waar je op moet letten. In de Europese Unie is er een zeer strenge etiketteringsplicht. Dit betekent dat voedingsmiddelen die genetisch gemodificeerde ingrediënten bevatten, dit moeten vermelden op de verpakking. Als er dus niets over GGO’s vermeld staat, dan mag je ervan uitgaan dat het product geen GGO’s bevat.
Als je echt helemaal zeker wilt zijn, zijn er twee praktische opties:
• Kies voor producten met een speciaal keurmerk. Het ‘Natuurlijkheidskeurmerk’ of bepaalde biologische keurmerken sluiten het gebruik van GGO’s uit.
• Kies voor producten waarvan je weet dat ze traditioneel geteeld worden, zoals de meeste groenten en fruit van lokale telers.
In Europa vind je GGO’s voornamelijk in veevoer (zoals soja voor koeien en varkens) en niet zozeer direct in de groenten en granen die je als mens eet. De maïs en soja die voor veevoer worden geïmporteerd, zijn vaak wél genetisch gemodificeerd, omdat de teelt in Amerika of Zuid-Amerika eenvoudiger en productiever is met deze aanpassingen.
De voordelen waar boeren en wetenschappers op wijzen
Het is goed om ook de andere kant van het verhaal te belichten. Waarom investeren mensen en bedrijven zoveel in deze technologie? Het gaat vaak om het oplossen van concrete problemen waar de landbouw mee kampt.
VIDEO: Gezonde voeding van kabouters vs. genetisch gemanipuleerd eten
Betere oogsten en minder landgebruik
Een van de grootste voordelen is de verbeterde weerbaarheid. Als een gewas resistent is tegen een bepaalde ziekte of plaag, hoeft de teler minder middelen in te zetten. Dit heeft positieve gevolgen voor het milieu én de portemonnee van de boer.
Stel je voor dat je boer bent in een gebied waar veel insecten je maïs opeten. Normaal gesproken moet je dan veel spuiten. Met een GGO-plant die zichzelf beschermt, kun je dat spuiten verminderen of zelfs stoppen. Dit is een belangrijk argument voor duurzamere landbouw, al blijft het een discussiepunt of minder spuiten altijd betekent dat de totale impact lager is.
Interessante websites
Begrijp Genetisch gemodificeerde voeding: wat is het en hoe werkt beter door deze verzameling van artikelen.
• Genetische modificatie (GM) | Voedingscentrum
• Genetisch gemanipuleerde voeding: wat is het en is het goed?
Voedingswaarde verbeteren
Een ander interessant aspect is het verbeteren van de voedingswaarde. Hoewel je dit in Europese supermarkten nauwelijks tegenkomt, is er wereldwijd onderzoek naar ‘biofortificatie’. Dit houdt in dat een gewas wordt aangepast om meer vitaminen of mineralen te bevatten. Een bekend voorbeeld is rijst die meer vitamine A aanmaakt, bedoeld om tekorten in ontwikkelingslanden tegen te gaan. Dit is een manier om volksgezondheidsproblemen aan te pakken via de landbouw.
Hoe ga jij om met de onzekerheid?
Het is volkomen menselijk om je onzeker te voelen over de ‘onbekende factor’. Je wilt het beste voor jouw gezin. De sleutel hier is om te bepalen wat voor jou het belangrijkst is en hoe ver je wilt gaan om keuzes te maken.
Als je merkt dat de term ‘genetisch gemodificeerd’ je stress bezorgt, zijn dit een paar stappen die je kunt zetten:
• Weet wat je koopt: In Nederland en de EU wordt bijna alles wat je eet, nauwkeurig gecontroleerd. De kans dat je per ongeluk onveilig GGO-voedsel eet, is zeer klein.
• Kies de zekerheid van biologisch: Als je behoefte hebt aan maximale zekerheid en je wilt dat de teeltmethoden aan strenge eisen voldoen (inclusief het uitsluiten van GGO’s), kies dan voor biologische producten.
• Focus op de herkomst: Koop seizoensgebonden groenten en fruit van lokale telers. Hoe korter de keten, hoe meer je vaak weet over de teeltwijze.
• Blijf kritisch, maar niet bang: Blijf informatie opzoeken, maar probeer de angst weg te nemen door te begrijpen dat de meeste GGO-producten al jaren veilig gegeten worden, ook al is er veel discussie over de ethiek en de bedrijfsstructuur erachter.
Jouw bewuste keuze in de winkel is een uiting van je zorgzaamheid. Of je nu kiest voor een product met GGO-ingrediënten omdat de prijs lager is en de controles streng, of dat je kiest voor de zekerheid van biologisch; beide keuzes zijn valide, zolang ze bij jou passen en jouw situatie dienen. Het gaat erom dat jij je goed voelt bij wat er op tafel komt.
Veelgestelde vragen
is genetisch gemodificeerd eten kankerverwekkend?
Tot op heden hebben grootschalige en langdurige onderzoeken in Europa en wereldwijd geen bewijs gevonden dat goedgekeurde genetisch gemodificeerde voeding kankerverwekkend is. Elk product moet strenge veiligheidstests doorstaan voordat het in de voedselketen terechtkomt. De zorgen blijven bestaan, maar harde wetenschappelijke bewijzen voor deze specifieke claim ontbreken.
zijn alle soja en maïs GGO?
Nee, zeker niet alle soja en maïs zijn genetisch gemodificeerd. Echter, een groot deel van de geïmporteerde soja en maïs die in Europa wordt gebruikt als veevoer, is dat wel. In de schappen voor menselijke consumptie zie je vaak ongemodificeerde varianten, of het staat duidelijk op het etiket als het wel gemodificeerd is.
hoe weet ik of een product GGO-vrij is?
De makkelijkste manier is kijken naar het etiket. In de EU moet het vermeld staan als het een GGO-ingrediënt bevat. Wil je absolute zekerheid, kies dan voor producten met een biologisch keurmerk, aangezien de biologische regelgeving GGO’s strikt uitsluit in de productieketen.