Waarom zit ethylalcohol in mijn eten?
Ethylalcohol, ook wel bekend als ethanol, is de alcohol die we kennen van bier, wijn en sterke drank. Maar ethanol is ook een ontzettend handig stofje voor voedselproducenten. Het wordt niet alleen toegevoegd als smaakmaker; het heeft ook andere belangrijke functies in voedingsmiddelen.
Als oplosmiddel voor smaakstoffen
Dit is misschien wel de meest voorkomende reden. Veel heerlijke, natuurlijke aroma’s en geurstoffen lossen heel slecht op in water of olie. Denk aan vanille-extract. De pure vanilleboon bevat honderden smaakcomponenten. Om al die smaken uit de boon te halen en ze stabiel te houden in een flesje, gebruikt men vaak alcohol. De alcohol lost de smaakstoffen op, en zo krijg je een krachtig, geconcentreerd extract.
Als dit extract vervolgens wordt gebruikt in bijvoorbeeld een cakebeslag, een ijssmaak of een snoepje, blijft een klein beetje van die alcohol achter. Je hoeft je hierbij geen zorgen te maken over grote hoeveelheden. Vaak gaat het om minuscule sporen. Het is vergelijkbaar met het bakken van een appeltaart: de alcohol die in de kookrum of likeur zat, verdampt grotendeels tijdens het bakken, maar niet altijd 100%.
VIDEO: How to make Vodka!
Als conserveringsmiddel
Alcohol werkt ook antibacterieel. Het remt de groei van micro-organismen. Dit is nuttig, vooral bij producten die lang houdbaar moeten zijn, zoals bepaalde sauzen of marinades. Het helpt om het product vers te houden zonder dat er te veel andere (soms ongewenste) toevoegingen nodig zijn.
Tijdens het productieproces
Soms ontstaat alcohol zelfs onbedoeld of als bijproduct. Denk aan gistingsprocessen. Veel voedingsmiddelen ondergaan fermentatie, zoals zuurkool, yoghurt of zelfs sommige soorten brood. Hoewel dit proces gecontroleerd wordt, kan er een heel klein restje alcohol achterblijven. Dit is natuurlijk, net zoals de kleine hoeveelheid alcohol die ontstaat als fruit heel rijp wordt.
Hoe herken ik alcohol op het etiket?
Als je wilt weten of er ethylalcohol in jouw product zit, kijk je naar de ingrediëntenlijst. Dit is jouw belangrijkste bron van informatie. Het kan soms even zoeken zijn, want producenten gebruiken niet altijd het woord ‘ethylalcohol’ of ‘ethanol’ direct.
Let op de volgende termen. Als je een van deze termen ziet, weet je dat er waarschijnlijk alcohol in het spel is geweest:
• Alcohol (dit is de meest directe vermelding)
• Gedenatureerde alcohol (dit is alcohol waaraan iets is toegevoegd om het drinken ervan te ontmoedigen, maar het is nog steeds ethanol)
• Gistextract (kan sporen van alcohol bevatten door het gistingsproces)
• Gedistilleerde smaakstoffen of aroma’s (vaak zijn deze op een alcoholbasis gemaakt)
• Gistingrediënten
Een goed voorbeeld is die flesje pure vanille-extract. Als je daarop kijkt, zie je vaak staan: “Ingrediënten: water, vanille-extractstoffen, alcohol (35%)”. Dat hoge percentage is in dit geval niet erg, omdat je maar een paar druppels gebruikt in een hele cake. Maar het is goed om te weten dat die 35% er echt in zit.
Hoeveel alcohol zit er nu echt in mijn voeding?
Dit is de kernvraag voor velen: is het genoeg om effect te hebben? Voor de overgrote meerderheid van de mensen is het antwoord: nee. De hoeveelheden ethylalcohol in bewerkte voeding zijn extreem laag.
Sporen en residuen
In de meeste bereide voedingsmiddelen gaat het om residuen. Residuen zijn de restjes die achterblijven na een proces. Als je een product bakt of kookt waarbij alcohol gebruikt is, verdampt het grootste deel. Wat overblijft, zijn sporen. We praten dan vaak over minder dan 0,1% alcohol per portie.
Om je een idee te geven: je moet vaak tientallen of zelfs honderden borden van een bepaald product eten om aan de hoeveelheid alcohol te komen die in één klein glaasje wijn zit. Voor de meeste mensen is de alcohol die via voeding binnenkomt verwaarloosbaar.
Lees meer hier
Verrijk je kennis over Ethylalcohol in voeding: wat u moet weten met deze essentiële leesmaterialen.
• Is ethyl alcohol in voedsel haram? : r/islam
• Alles wat je moet weten over bio-ethanol
Wanneer moet je extra opletten?
Er zijn een paar situaties waarin je bewuster moet zijn, zeker als je om medische redenen, religieuze redenen, of als je zwanger bent, absoluut geen alcohol wilt gebruiken:
• Extracten en aroma’s: Producten die op basis van alcohol zijn gemaakt en niet gekookt worden. Denk aan sommige vloeibare smaakmakers of bepaalde siropen.
• Ongepasteuriseerd of ongekookt voedsel: Zuurdesembrood kan een heel klein restje alcohol bevatten, net als sommige gefermenteerde groenten als ze niet verder worden bewerkt.
• Alcoholvrije dranken: Dit is een klassieker. “Alcoholvrij” mag in Nederland tot maximaal 0,1% alcohol bevatten. Dat klinkt weinig, maar als je er veel van drinkt, kan het oplopen. Als je écht 0,0% zoekt, kijk dan bij 0.0% (nul-komma-nul) op het etiket.
Praktische tips voor de bewuste eter
Je wilt controle hebben over wat er in jouw winkelmandje en op jouw bord belandt. Dat is een goed uitgangspunt. Hoe pak je dat nu praktisch aan zonder dat je urenlang in de supermarkt staat te zweten?
Tip 1: Lees de allergenenlijst
In de Europese Unie (en dus ook in Nederland) geldt een strenge regelgeving. Hoewel alcohol technisch gezien geen allergeen is zoals pinda’s of gluten, moeten veel producenten, met name bij alcoholhoudende aroma’s of extracten, vermelden dat er alcohol in zit. Staat er ‘geëxtraheerd met alcohol’ of ‘bevat alcohol’, dan is het duidelijk. Net als bij andere stoffen die in de EU gemarkeerd moeten worden, zoals fenylalanine, is het belangrijk om de verpakking goed te lezen.
Tip 2: Kies voor ‘natuurlijk aroma’ in plaats van ‘extract’
Als je bijvoorbeeld een bakproduct maakt en je wilt vanillesmaak, kies dan liever voor een ‘natuurlijk vanille-aroma’ op waterbasis dan voor een vloeibaar ‘vanille-extract’ op alcoholbasis. Vaak bieden fabrikanten tegenwoordig water- of glycerinegebaseerde alternatieven aan voor de klassieke alcoholhoudende extracten. Ze zijn soms iets prijziger, maar je weet zeker dat je de alcohol vermijdt.
Tip 3: Vertrouw op het bakproces
Als je zelf een recept volgt waarin een scheutje likeur of wijn wordt gebruikt (bijvoorbeeld in een stoofpot of een marinade die je lang laat sudderen), weet dan dat hitte alcohol snel afbreekt. Bij koken op hoge temperatuur verdampt het grootste deel binnen een half uur. Dit is geen 100% garantie, maar de hoeveelheid die overblijft, is in de meeste gevallen te verwaarlozen.
Tip 4: Wees sceptisch bij bewerkte zoetigheden
Vooral snoep, chocolaatjes met een likeurvulling, of kant-en-klare desserts die ‘rum’ of ‘cognac’ in de naam hebben, bevatten natuurlijk meer dan alleen een spoor. Daar zit de alcohol expres in. Als je dit wilt vermijden, koop je deze producten niet, of controleer je echt het alcoholpercentage op de verpakking.
Is restalcohol een probleem voor mijn gezondheid?
Voor de gemiddelde, gezonde volwassene is de hoeveelheid ethylalcohol die via voeding binnenkomt absoluut geen gezondheidsrisico. Je lichaam verwerkt deze minuscule hoeveelheden zonder moeite, net zoals het de natuurlijke, zeer kleine hoeveelheden alcohol verwerkt die in rijpe bananen of sommige kazen aanwezig zijn. Meer over het interpreteren van de informatie op het voedingsetiket vind je in dit artikel.
Wanneer zou je je zorgen moeten maken? Alleen als je een zeer gevoelige reactie hebt op alcohol, of als je een aandoening hebt waarbij zelfs de kleinste hoeveelheid vermeden moet worden. Denk bijvoorbeeld aan bepaalde medicijninteracties of als je een alcoholverslaving probeert te overwinnen. In die specifieke gevallen is het verstandig om bij twijfel contact op te nemen met je diëtist of arts. Zij kunnen je precies vertellen welke ingrediënten je beter kunt mijden.
Voor de rest van ons is het geruststellend om te weten dat die sporen, die kleine restjes ethanol, gewoon een bijproduct zijn van een smaakextract of een conserveringsmethode. Het is een technisch aspect van voedselproductie, geen verborgen gevaar.
Veelgestelde vragen
is alcohol in brood gevaarlijk
Nee, de hoeveelheid alcohol in normaal brood, zelfs zuurdesembrood, is extreem laag. Het is een natuurlijk restproduct van de gist die het deeg laat rijzen. Je krijgt veel meer alcohol binnen door een glas water te drinken dat te lang in de zon heeft gestaan.
wat betekent 0,1 procent alcohol
Een percentage van 0,1% betekent dat op elke 100 gram product slechts 0,1 gram pure alcohol zit. Dit wordt vaak als ‘alcoholvrij’ verkocht, zoals in veel speciaalbieren. Voor de meeste mensen is dit een verwaarloosbare hoeveelheid.
zit er alcohol in vanille-extract
Ja, traditioneel vanille-extract wordt gemaakt door vanillebonen op te lossen in alcohol. Het extract zelf kan wel 30 tot 40% alcohol bevatten. Maar omdat je maar een paar druppels gebruikt in een grote hoeveelheid beslag, blijft er in het eindproduct vaak minder dan 0,1% over.