Waarom eiwitten zo belangrijk zijn tijdens chemotherapie
Chemo is intensief voor je lichaam. Het doodt kankercellen, dat is het doel, maar het is niet zo kieskeurig. Het raakt ook gezonde, snel delende cellen. Dit kost energie en vraagt om herstel. Eiwitten zijn de fundamentele bouwstenen van je lichaam. Denk aan je spieren, je huid, je haar, maar ook aan je immuunsysteem. Die hebben constant materiaal nodig om te repareren en op te bouwen. Goede voeding speelt hierbij een cruciale rol, en meer informatie hierover vind je bij voeding bij chemotherapie.
Eiwitten voor spierbehoud
Veel mensen die een zware behandeling ondergaan, merken dat ze snel spiermassa verliezen. Dat gebeurt sneller dan je denkt, zeker als je minder beweegt of als je lichaam veel energie verbruikt in de strijd. Spieren zijn belangrijk voor je kracht en je algehele energielevel. Als je genoeg eiwitten eet, help je dit verlies tegen te gaan. Je hoeft geen bodybuilder te worden, het doel is behoud. Elk beetje spier dat je vasthoudt, helpt jou om je mobiel te houden en je dagelijkse dingen te doen.
Je immuunsysteem heeft bouwstenen nodig
Een sterk immuunsysteem is cruciaal tijdens chemo. Je lichaam moet dit vechtwerk leveren. Eiwitten zijn essentieel voor de aanmaak van antistoffen en andere afweercellen. Door voldoende eiwitrijke voeding bij chemo te eten, zorg je ervoor dat je afweer optimaal kan functioneren. Het is als zorgen dat de bouwvakkers genoeg bakstenen hebben om de muur te herstellen terwijl de storm woedt.
Wanneer merk je dat je te weinig binnenkrijgt?
Soms is het lastig om in te schatten of je genoeg eet. Je bent al zo gefocust op de kuur zelf. Er zijn een paar signalen die je kunnen opvallen. Dit zijn momenten waarop je extra goed naar je eiwitinname moet kijken.
• Je voelt je ongewoon vermoeid, ook na rust.
• Je merkt dat je kleding losser zit, vooral rond de armen of benen (dit is vaak spierverlies).
• Wondjes, of kleine beschadigingen aan je slijmvliezen, lijken langer nodig te hebben om te genezen.
• Je eetlust is sterk verminderd, waardoor je automatisch minder van alles eet, dus ook minder eiwit.
Als je deze dingen herkent, is het tijd om bewust te gaan bouwen aan je maaltijden. Het gaat erom dat je, zelfs met weinig honger, de juiste dingen kiest.
Hoeveel eiwit heb je nu echt nodig?
Tijdens een periode van stress of ziekte, zoals chemo, verandert de behoefte van je lichaam. De algemene richtlijn van ‘een gram eiwit per kilo lichaamsgewicht’ is vaak niet genoeg meer. De meeste oncologen en diëtisten adviseren tijdens actieve behandeling om richting de 1,2 tot 1,5 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht te gaan. Als je bijvoorbeeld 70 kilo weegt, dan zou dat neerkomen op ongeveer 85 tot 105 gram eiwit per dag. Dat klinkt misschien als veel, maar we gaan kijken hoe je dit slim verdeelt.
Het belang van verdeling
Je lichaam kan niet alle eiwitten die je nodig hebt in één keer verwerken en opslaan. Het is veel effectiever om de eiwitinname te verspreiden over de dag. Probeer bij elke maaltijd een goede eiwitbron toe te voegen. Dus niet alleen een eiwitshake als tussendoortje, maar ook bij het ontbijt en de lunch.
Eiwitrijke voeding bij chemo: praktische keuzes maken
Dit is waar het echt praktisch wordt. Wat eet je als je misselijk bent, of als bepaalde voedingsmiddelen ineens vies smaken? Je bent op zoek naar eiwitbronnen die weinig moeite kosten om te eten, goed verteerbaar zijn, en waar je niet te veel van hoeft te eten om je eiwitdoel te halen.
De basis: wat levert veel eiwit?
We maken een onderscheid tussen dierlijke en plantaardige eiwitten. Dierlijke eiwitten zijn vaak completer, wat betekent dat ze alle essentiële aminozuren bevatten die je lichaam nodig heeft. Maar ook plantaardige bronnen zijn waardevol, zeker als je andere smaakvoorkeuren hebt.
Dierlijke eiwitbronnen (vaak makkelijker te verteren bij weinig honger)
• Zuivel: Yoghurt (vooral Griekse of kwark, die zijn superrijk), melk, en (harde) kaas. Kwark is een topper: een bakje van 150 gram bevat al snel 15 gram eiwit.
• Eieren: Een ei is een perfect pakketje eiwit en vet. Hardgekookt, gepocheerd, of door een roerei.
• Vis en Vlees: Denk aan magere kip of kalkoenfilet. Vis is ook goed, zeker vette vis zoals zalm (bevat ook gezonde omega-3 vetzuren). Soms is koud vlees (zoals een plakje kipfilet) makkelijker te verdragen dan warm eten.
Plantaardige eiwitbronnen
• Peulvruchten: Linzen, bonen, kikkererwten. Als je maag dit verdraagt, zijn ze geweldig. Soms zijn gepureerde varianten, zoals hummus, makkelijker.
• Noten en Zaden: Pindakaas (let op de suikers!), amandelpasta, zonnebloempitten. Een lepel pindakaas door je havermout telt flink op.
• Soja producten: Tofu en tempeh. Sommige mensen vinden de smaak van tofu neutraal, waardoor je het makkelijk kunt ‘verstoppen’ in een gerecht.
Slim verrijken: de trucjes
Als je maar een paar happen eet, moet elke hap tellen. Hier komen de trucjes om de eiwitinhoud van je normale maaltijden flink te verhogen zonder dat het er anders uitziet of vies smaakt. Dit is cruciaal bij het optimaliseren van eiwitrijke voeding bij chemo.
• Poeders toevoegen: Er zijn neutrale eiwitpoeders op de markt (vaak wei-isolaat of caseïne). Deze kun je echt in alles roeren. Denk aan je soep, je (drink)yoghurt, of zelfs je aardappelpuree. Omdat ze neutraal zijn, merk je vaak niets van de smaak of textuur.
• Extra kwark/yoghurt: Vervang je gewone yoghurt door Griekse yoghurt of kwark. Dit is een makkelijke switch die direct veel extra eiwit levert.
• Versterk je shakes: Als je een smoothie maakt (misschien met fruit dat je nog wel verdraagt), voeg dan een schepje notenboter of wat havermout toe voor extra eiwit en calorieën.
• Ei door het warme eten: Klop een extra eiwit door je roerei, of laat een rauw ei voorzichtig smelten in hete soep vlak voordat je het eet.
Omgaan met bijwerkingen die eiwitinname in de weg staan
Het klinkt allemaal mooi op papier, maar wat als je mondpijn hebt, of als alles metaalachtig smaakt? Het is belangrijk om je aanpak aan te passen aan wat je lichaam je op dat moment toelaat.
Als je last hebt van misselijkheid
Zure, frisse smaken kunnen soms helpen tegen misselijkheid. Koude, romige dingen zijn vaak beter te verdragen dan warm, vettig eten. Denk aan:
• Koude vla of kwark, eventueel met een beetje citroensap erdoor.
• Een koude, eiwitrijke milkshake (gemaakt met melk, kwark en eventueel wat poeder).
• Een hardgekookt ei, dat je makkelijk kunt pellen en in stukjes kunt eten.
Bij mond- of keelpijn (mucitis)
Als slikken pijnlijk is, zijn hele stukken vlees of harde noten een ramp. Je hebt dan echt zachte, makkelijk te verteren eiwitbronnen nodig:
• Vloeibare of gepureerde opties: Smoothies, babyvoeding (ja, echt, die zijn rijk aan voedingsstoffen en heel zacht), of goed gebonden soepen met veel melk of room erin.
• Zachte eiwitten: Roerei, pudding, of geprakte tofu die je door een saus roert.
• Drinkvoeding: Als je echt weinig binnenkrijgt, zijn speciale medische drinkvoedingen die veel eiwit bevatten een uitkomst. Dit is vaak een tijdelijke, zeer effectieve ondersteuning. Bespreek dit altijd met je oncoloog of diëtist.
Als alles vies smaakt (veranderde smaakperceptie)
Smaakveranderingen zijn heel frustrerend. Wat gisteren nog lekker was, kan vandaag plotseling vies zijn. Het advies is om te experimenteren met temperaturen en texturen. Soms helpt het om een product koud te eten (een stukje kaas uit de koelkast in plaats van op kamertemperatuur). Als vlees vies smaakt, schakel dan tijdelijk even volledig over op zuivel, eieren en plantaardige eiwitten. Je kunt later altijd weer terugschakelen.
Planning: eetmomenten creëren, ook zonder honger
Honger is een slechte raadgever tijdens chemo. Je moet eten op basis van een schema, niet op basis van je maag. Probeer elk eetmoment te zien als een kans om die broodnodige eiwitten binnen te krijgen.
Plan vaste momenten in, ook als je nog geen honger hebt. Bijvoorbeeld: om 10 uur ’s ochtends een klein bakje kwark, en om 15 uur een gekookt eitje. Zelfs als je die dag alleen maar een paar happen kunt nemen, zorg er dan voor dat die happen eiwitrijk zijn. Een kleine portie kwark met een beetje jam is dan waardevoller dan een grote snee wit brood zonder beleg.
Weet dat het een wisselend proces is. De ene dag lukt het beter dan de andere. Wees niet te streng voor jezelf. Als het vandaag niet lukt om die 100 gram te halen, dan doe je morgen gewoon weer een nieuwe poging. Het gaat om de lange termijn en de dagelijkse inspanning om je lichaam te ondersteunen tijdens dit zware traject.
Veelgestelde vragen
Moet ik echt eiwitpoeder gebruiken?
Nee, het is niet verplicht, maar het kan heel handig zijn. Eiwitpoeder is een makkelijke manier om eiwit toe te voegen zonder veel volume of smaak. Als je moeite hebt met eten, helpt het je snel om je dagelijkse behoefte te halen zonder veel moeite.
Is te veel eiwit gevaarlijk voor mijn nieren?
Tijdens een normale situatie kan een zeer hoge eiwitinname de nieren belasten. Echter, tijdens een intensieve kuur is de eiwitbehoefte tijdelijk verhoogd voor herstel. Zolang je goed drinkt en je nieren verder gezond zijn, is de aangeraden hoeveelheid (1,2 tot 1,5 g/kg) veilig en juist nodig. Overleg bij twijfel altijd met je behandelend arts, of lees meer over voeding bij ziekte en gezondheid.
Wat doe ik als ik absoluut geen vlees of zuivel wil eten?
Dan ligt de focus op plantaardige eiwitten, gecombineerd met poeders. Combineer bijvoorbeeld linzen of bonen met zaden en noten. Je kunt ook kiezen voor plantaardige eiwitpoeders, zoals soja- of erwteneiwit. Het is belangrijk om te variëren met die plantaardige bronnen om alle benodigde aminozuren binnen te krijgen.