Wat zijn divertikels eigenlijk?
Voordat we de diepte in gaan over voeding, is het goed om even stil te staan bij wat divertikels precies zijn. Stel je de wand van je dikke darm voor. Dat is een sterke, gespierde buis. Door de druk in die darm kunnen er kleine, naar buiten gerichte uitstulpinkjes ontstaan. Dat zijn divertikels. Ze zien er een beetje uit als kleine zakjes aan de buitenkant van je darm.
De meeste mensen met divertikels merken er niets van. Het wordt dan ‘diverticulose’ genoemd. Geen paniek, dit is heel gebruikelijk, vooral als je ouder wordt. Het probleem ontstaat pas als zo’n zakje geïrriteerd of ontstoken raakt. Dan spreken we van ‘diverticulitis’. De klachten die je dan ervaart zijn vaak buikpijn, soms koorts, of een veranderd ontlastingspatroon. Het is precies in de overgang tussen die rustige fase en de fase waarin je klachten hebt, dat voeding zo’n belangrijke rol speelt.
De grote discussie: vezels en divertikels voeding
Dit is vaak de bron van de meeste verwarring. Vroeger adviseerden artsen vaak om heel vezelarm te eten als je last had van divertikels. Men dacht dat harde, onverteerbare stukjes voedsel vast kwamen te zitten in die zakjes en zo de ontsteking veroorzaakten. We weten nu dat dit vaak niet klopt, althans, niet in de rustige fase.
Wanneer vezels vermijden (en wanneer niet)
Het is cruciaal om onderscheid te maken tussen de twee situaties:
• In de rustige fase (diverticulose): Hier is het advies nu bijna altijd om juist voldoende vezels te eten. Vezels zorgen voor zachte, soepele ontlasting. Zachte ontlasting hoeft minder hard te persen. Minder persen betekent minder druk in de darmen. En minder druk betekent minder kans op het ontstaan van nieuwe divertikels, én minder irritatie van de bestaande.
• Tijdens een ontsteking of aanval (diverticulitis): Als je echt een acute ontsteking hebt – je hebt koorts, hevige pijn en je voelt je ziek – dan moet je darm rusten. In die periode wordt vaak geadviseerd om tijdelijk een zeer vezelarm dieet te volgen. Dit doe je vaak op advies van je arts of diëtist. De darm krijgt dan de kans om te herstellen zonder dat er veel ballast doorheen hoeft. Zie het zo: als je een gebroken been hebt, loop je er niet mee hard. Zodra je been genezen is, moet je weer gaan oefenen om het sterk te maken. Zo is het ook met je darmen. Rustig aan tijdens de aanval, daarna weer rustig opbouwen met vezels.
Hoe pak je het vezelrijke dieet praktisch aan?
Als je in de rustige fase zit, wil je dat vezelrijke eten goed in jouw dagelijkse voeding integreren. Het is belangrijk om ook aandacht te besteden aan de impact van verzurende voeding op je lichaam. Het is belangrijk om dit langzaam op te bouwen. Als je van de ene op de andere dag van weinig naar heel veel vezels gaat, kun je juist darmklachten krijgen, zoals een opgeblazen gevoel of winderigheid. Dat is niet wat je wilt.
VIDEO: 7 Foods to Avoid with Diverticulitis! #guthealth #digestivehealthtips #stomachcare #diverticulitis
Stap-voor-stap vezels toevoegen
Begin klein en luister goed naar je lichaam. Wat is voor jou een realistisch doel? Gemiddeld streven we naar zo’n 25 tot 35 gram vezels per dag, maar dit kan per persoon verschillen.
• Start met je ontbijt: Vervang witte boterhammen door volkorenbrood. Voeg een eetlepel lijnzaad of havermout toe aan je yoghurt. Dit zijn makkelijke winstpunten.
• Groente bij de lunch en het avondeten: Probeer bij elke hoofdmaaltijd een portie groente te eten. Twee ons groenten is een goede richtlijn. Je hoeft niet meteen een enorme salade te eten; een extra opschepje broccoli of wat rauwkost is al een goede stap.
• Kies voor de volkoren variant: Dit geldt voor pasta, rijst en brood. De volkoren variant bevat simpelweg meer vezels dan de witte variant.
• Eet fruit mét schil: De schil van appels, peren en aardappelen bevat veel vezels. Was ze goed en eet ze met schil, tenzij je darmen daar echt heftig op reageren.
En het allerbelangrijkste bij het eten van meer vezels? Drink er voldoende bij. Vezels hebben water nodig om hun werk goed te kunnen doen. Zonder genoeg vocht kunnen vezels juist voor verstopping zorgen. Denk aan minimaal 1,5 tot 2 liter water of ongezoete thee per dag.
De mythe van noten, zaden en pitten
Dit is een hardnekkig punt van zorg voor veel mensen met divertikels. Vroeger werd geadviseerd om noten, zaden, maïs en popcorn te mijden. De angst was dat deze kleine deeltjes vast kwamen te zitten in de divertikels en irritatie veroorzaakten.
Grootschalig onderzoek heeft inmiddels aangetoond dat dit in de rustige fase geen waarneembaar risico vormt voor de meeste mensen. Integendeel, noten en zaden leveren juist gezonde vetten en extra vezels. Als je er geen klachten van krijgt, hoef je ze dus niet te mijden.
Maar onthoud: dit is jouw lichaam. Als jij merkt dat je na het eten van popcorn de volgende dag buikpijn krijgt, dan luister je daarnaar. Dan laat je popcorn gewoon even staan. Het gaat erom dat jouw voeding jou helpt, niet dat je een rigide dieet moet volgen dat niet bij jou past. Als je het fijn vindt om noten toe te voegen, probeer dan eerst een klein handje en kijk hoe je darmen reageren op deze vezelrijke toevoeging.
Wat te doen bij een acute aanval van diverticulitis?
Als je midden in een ontsteking zit, verandert het voedingsadvies tijdelijk. Je darm heeft rust nodig. Dit is een situatie waarin je beter even kunt overleggen met je arts, want dit is maatwerk.
Over het algemeen geldt tijdens een aanval:
• Tijdelijk vezelbeperkt eten: Vermijd grof volkoren brood, peulvruchten, de meeste rauwe groenten en hard fruit.
• Focus op heldere vloeistoffen: Vaak begin je met bouillon, heldere sappen (zonder vruchtvlees) en water.
• Langzaam opbouwen: Zodra de ergste pijn gezakt is, ga je weer heel langzaam vezels toevoegen. Begin met witte rijst, witbrood, goed gekookte, zachte groenten zonder velletjes of pitjes (zoals wortelen).
• Koken en schillen helpt: Koken maakt vezels zachter en makkelijker verteerbaar voor een geïrriteerde darmwand. Schillen verwijdert de moeilijkst verteerbare delen.
Dit tijdelijke dieet is bedoeld om de boel te kalmeren. Het is absoluut niet de bedoeling om dit langdurig vol te houden, want dat leidt op termijn juist weer tot problemen door een tekort aan vezels. Voor een gezonde darmflora is naast vezels ook de zuur-base balans van de voeding van belang; lees meer over de zuur-base balans van voeding om te begrijpen hoe je dit in je dieet kunt integreren.
Andere voedingsfactoren die je darmwelzijn beïnvloeden
Voeding bij divertikels gaat niet alleen over vezels. Er zijn meer dingen die invloed hebben op hoe je darmen zich voelen.
Aanvullende informatie
Ontdek essentiële bronnen die we hebben verzameld over Divertikels voeding: Wat te eten bij divertikels?.
• Voedingsadviezen bij divertikels en diverticulitis – Bernhoven
• Divertikels en diverticulitis – MDL Fonds
Hydratatie is je beste vriend
Ik kan het niet vaak genoeg zeggen: drinken. Als je darmen vocht tekort komen, wordt de ontlasting hard en moet je persen. Persen is de grote boosdoener voor de druk in je darmen. Water, kruidenthee, en verdunde vruchtensappen tellen mee. Suikerhoudende dranken kun je beter beperken.
Let op rood vlees en bewerkte voeding
Hoewel het bewijs niet 100% sluitend is, zien sommige onderzoeken een verband tussen een hoge inname van rood vlees (zoals biefstuk, lamsvlees) en bewerkt vlees (zoals worst en kant-en-klaarmaaltijden) en een verhoogd risico op diverticulitis. Probeer dit met mate te eten en wissel af met vis en kip. Focus op volwaardige, onbewerkte voeding. Dit is sowieso gezonder voor je hele lichaam.
Kruiden en specerijen
Sommige mensen merken dat pittig eten of bepaalde specerijen hun darmen prikkelen. Dit is heel persoonlijk. Als je merkt dat je na een Mexicaanse maaltijd meer last hebt, is dat een signaal. Je hoeft deze smaken niet te mijden als je ze lekker vindt, maar wees je bewust van de reactie van jouw specifieke darm.
Beweging: de onbezongen held van de darmgezondheid
Hoewel dit geen direct onderdeel van ‘divertikels voeding’ is, is beweging onlosmakelijk verbonden met een goede stoelgang. Als je veel zit, werkt je darmstelsel ook minder hard. Probeer dagelijks even in beweging te komen. Een flinke wandeling van dertig minuten maakt al een wereld van verschil voor de darmmotiliteit – het ritme waarmee je darmen de ontlasting doorvoeren.
Je eigen voedingsdagboek bijhouden
Als je zoekt naar de beste voeding voor jouw divertikels, is de meest praktische tip die ik je kan geven: houd een dagboekje bij. Noteer wat je eet, hoeveel je drinkt en hoe je je voelt (pijn, winderigheid, ontlasting). Doe dit een paar weken. Je zult patronen ontdekken die voor jou gelden. Wat voor de buurvrouw werkt, werkt misschien niet voor jou. Jouw lichaam geeft de beste feedback.
Veelgestelde vragen
moet ik peulvruchten vermijden bij divertikels
Nee, over het algemeen niet meer. Peulvruchten, zoals bonen en linzen, zitten boordevol vezels en zijn juist goed voor de darmgezondheid in rustige periodes. Bouw ze langzaam op en let op hoe je darmen reageren.
helpt probiotica bij divertikelklachten
Probiotica kunnen je darmflora ondersteunen. Een gezonde balans van darmbacteriën helpt bij de algehele darmwerking. Het is geen wondermiddel tegen ontsteking, maar het kan wel bijdragen aan een stabielere, rustigere darm.
mag ik popcorn eten bij divertikels
Ja, in principe mag je popcorn eten als je geen acute ontsteking hebt. De oude angst dat pitjes vast komen te zitten is wetenschappelijk grotendeels ontkracht voor de meeste mensen. Probeer een kleine hoeveelheid en kijk of je darmen er rustig op reageren.