Waarom voeding zo belangrijk is bij doorligwonden
Decubitus, ofwel doorligwonden, ontstaan door langdurige druk op de huid. Dat weten we. Maar weet je ook dat een slechte voedingstoestand het risico enorm vergroot? Je huid is het grootste orgaan van je lichaam. Het is constant aan het werk: beschermen, reguleren en herstellen. Als je lichaam de bouwstenen mist, wordt die huid kwetsbaar. Het wordt dunner, minder elastisch en de doorbloeding gaat minder goed werken.
Denk even na over een scheur in je kleding. Als je die met sterk garen herstelt, houdt het langer. Voeding levert dat sterke garen. Als je te weinig eiwitten binnenkrijgt, heeft je lichaam simpelweg geen materiaal om nieuwe huid aan te maken of de beschadigde huid te repareren. Het is dus niet gek dat experts altijd benadrukken: de juiste voeding is een essentieel onderdeel van de behandeling van decubitus.
Herken de signalen dat er iets mis is
Soms zie je niet meteen het probleem. Iemand eet misschien genoeg, maar krijgt toch niet de juiste voedingsstoffen binnen. Je kunt op een paar dingen letten:
• Merk je dat iemand onbedoeld gewicht verliest? Dat is vaak een teken dat de energie- en eiwitinname te laag is.
• Heeft iemand vaak infecties of genezen wondjes erg traag? Dat kan wijzen op een tekort aan bepaalde vitamines en mineralen.
• Is de huid bleek of droog? Dit kan duiden op ondervoeding of een tekort aan gezonde vetten.
Als je dit soort dingen ziet, is het tijd om de focus op de dagelijkse voeding te leggen. Dit zijn vaak de eerste signalen dat er behoefte is aan extra ondersteuning op het gebied van decubitus voeding.
De drie pijlers van goede decubitus voeding
Als we het hebben over voeding voor huidherstel en preventie van decubitus, draait het om drie hoofdzaken. Deze zijn de basis, ongeacht de ernst van de situatie.
VIDEO: Decubitus (doorliggen) uitgelegd
Pijler één: Eiwitten, de bouwstenen voor herstel
Eiwitten zijn de absolute sterren als het gaat om wondgenezing. Ze zijn nodig voor de aanmaak van nieuw weefsel en de opbouw van collageen, wat je huid stevigheid geeft. Als je lichaam hard moet werken om een wond te dichten, heeft het veel eiwitten nodig. Veel mensen met risico op of reeds aanwezige decubitus hebben een veel hogere eiwitbehoefte dan normaal.
Hoe zorg je voor genoeg eiwit bij iedere maaltijd? Denk verder dan alleen vlees of vis.
• Voeg eiwit toe aan warme maaltijden: Doe een schepje eiwitpoeder (wat smaakloos is en oplost) door de jus, de aardappelpuree of de soep. Niemand proeft het, maar je vult de behoefte wel aan.
• Kies voor zuivel: Kwark, Griekse yoghurt of Skyr bevatten veel eiwit. Een schaaltje in de ochtend of als tussendoortje is goud waard.
• Ei bij de maaltijd: Een gekookt of gebakken eitje is snel klaar en een uitstekende eiwitbron.
Als je merkt dat het echt niet lukt om voldoende eiwit uit normale voeding te halen, zijn er speciale eiwitrijke drinkvoedingen. Deze zijn vaak te krijgen op advies van een arts of diëtist. Ze zijn specifiek gemaakt om veel voedingswaarde in een klein volume te stoppen.
Aanvullende informatie
Verken deze relevante bronnen om je kennis over Decubitus voeding: Essentiële tips voor herstel en preventie uit te breiden.
• 10 effectieve tips om thuis decubitus (doorligwonden) te behandelen …
Pijler twee: Energie, de brandstof voor herstel
Wondgenezing kost energie. Als je te weinig calorieën binnenkrijgt, zal je lichaam de beschikbare energie liever gebruiken voor vitale functies dan voor het repareren van een plekje op de huid. Het lichaam gaat dan eiwitten afbreken voor energie, wat je juist nodig hebt voor de wond. Dat wil je niet.
Zorg er dus voor dat de basismaaltijden voedzaam zijn. Gebruik volvette producten waar het kan, zoals volle melk in plaats van magere melk of een scheutje olijfolie over de groenten. Je hoeft niet te overeten, maar wel voedzaam te eten. De focus ligt op voedingsdichtheid: veel voedingsstoffen in een kleine hoeveelheid eten.
Pijler drie: Vitaminen en mineralen voor een sterke huid
Dit zijn de helpers van de eiwitten en energie. Ze zijn onmisbaar voor het herstelproces. Twee stoffen springen eruit als het gaat om de huid:
• Vitamine C: Dit is cruciaal voor de aanmaak van collageen. Denk aan citrusvruchten, paprika en kiwi’s.
• Zink: Zink speelt een sleutelrol bij celgroei en het immuunsysteem. Je vindt het in vlees, noten en zaden.
Probeer bij iedere maaltijd kleur op het bord te krijgen. Een regenboog aan groenten en fruit zorgt ervoor dat je een breed scala aan deze essentiële micronutriënten binnenkrijgt. Als de eetlust heel slecht is, kan het soms nodig zijn om tijdelijk een multivitamine te slikken, maar bespreek dat altijd even met de behandelend arts of diëtist.
Praktische uitdagingen aanpakken
Het is één ding om te weten wat je moet eten, maar het is iets anders om het voor elkaar te krijgen bij iemand die weinig eetlust heeft, pijn heeft of moeite met kauwen of slikken.
Weinig eetlust, wat nu?
Dit is heel herkenbaar. Als je je niet lekker voelt, is eten vaak het laatste waar je zin in hebt. Je moet dan slim zijn met de timing en de vorm van het eten. Wanneer het echt niet lukt om via de normale weg voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen, bestaan er ook alternatieve methoden zoals totaal parenterale voeding.
• Klein, vaak en rijk: Liever vijf kleine, voedzame hapjes dan drie grote borden die half blijven staan. Bied liever elke twee uur iets kleins aan.
• Drink je voeding: Als vast voedsel lastig is, probeer dan vloeibare opties. Denk aan een smoothie met yoghurt, een banaan en een schep eiwitpoeder. Of een dikke, romige soep.
• Geur en temperatuur: Koude maaltijden ruiken minder sterk. Soms helpt het om het eten iets te laten afkoelen.
Eiwitrijk eten zonder vlees
Vegetarische opties zijn uitstekend, maar je moet even bewuster plannen voor voldoende eiwit. Focus op:
• Peulvruchten: linzen, kikkererwten en bonen. Verwerk ze in een salade of maak een lekkere humus.
• Noten en zaden: strooi ze over de yoghurt of gebruik ze in een zelfgemaakt broodbeleg. Let wel op als er slikproblemen zijn; noten kunnen verstikkingsgevaar opleveren. Maal ze dan fijn.
• Kaas: Harde kazen zoals Parmezaan of belegen Goudse kaas zijn eiwitbommen en passen makkelijk over pasta of groenten.
Vocht is net zo belangrijk
We hebben het veel over eten gehad, maar ik wil de nadruk leggen op drinken. Vocht is essentieel voor de huidelasticiteit en de algemene conditie. Uitdroging maakt de huid strakker en kwetsbaarder voor beschadiging. Zorg dat je altijd voldoende drinkt, ook als er geen dorst is.
Wat is ‘voldoende’? Dat is vaak meer dan je denkt, zeker als iemand bedlegerig is en minder makkelijk naar de wc kan. Streef naar 1,5 tot 2 liter per dag, tenzij de arts anders adviseert vanwege bijvoorbeeld hart- of nierproblemen.
Water is de beste keuze, maar ook thee, bouillon of een slokje vruchtensap telt mee. Als je merkt dat iemand echt moeite heeft met drinken, kun je ook kiezen voor hydraterende voeding zoals een kop soep of een schaaltje vla.
Wanneer schakel je professionele hulp in?
Het is heel goed dat je je hierin verdiept. Maar vergeet niet: je hoeft dit niet alleen te doen. Als je merkt dat je ondanks alle inspanningen je zorgen maakt over de voedingstoestand, of als de wond niet geneest zoals gehoopt, is het tijd om een professional te raadplegen. De huisarts of de wijkverpleging kan je doorverwijzen naar een gespecialiseerde diëtist.
Een diëtist kan precies berekenen hoeveel eiwit, energie en micronutriënten nodig zijn voor die specifieke situatie. Zij kunnen ook helpen met het kiezen van de juiste, specifieke aanvullende producten als je merkt dat de ‘gewone’ voeding tekortschiet. Dat geeft rust, omdat je dan zeker weet dat de basis goed is en je de beste kansen geeft op huidherstel.
Veelgestelde vragen
Wat is een eiwitverrijkt tussendoortje?
Dat is een klein hapje dat veel eiwitten bevat maar niet veel volume inneemt. Denk aan een klein schaaltje kwark, een handje noten of een eiwitshake. Het is bedoeld om de eiwitinname tussen de hoofdmaaltijden door op te krikken.
Moet ik meer zout geven bij decubitus?
Nee, geef niet zomaar meer zout. Meer zout kan juist leiden tot vocht vasthouden, wat niet altijd wenselijk is. Focus liever op eiwitten en vitamines. Over het algemeen is een normaal, evenwichtig dieet het beste, tenzij de arts anders adviseert.
Helpt vitamine E echt bij de huid?
Vitamine E is een antioxidant en helpt de cellen beschermen tegen schade. Het is belangrijk voor een gezonde huidbarrière. Je haalt het uit plantaardige oliën, noten en volkorenproducten. Het is een goede toevoeging, maar het vervangt de eiwitinname niet.