Bloedverdunners: even helder krijgen wat ze doen
Eerst even een stap terug. Wat is een bloedverdunner nu eigenlijk? Het klinkt alsof je bloed zo dik is als stroop, maar zo werkt het meestal niet. De medische term is vaak antistollingsmiddel. Deze medicijnen zorgen ervoor dat je bloed minder snel stolt. Dit is cruciaal als je risico loopt op gevaarlijke bloedstolsels, bijvoorbeeld na een beroerte, bij atriumfibrilleren (een hartritmestoornis) of als je een kunsthartklep hebt. Ze zijn er om jou te beschermen.
Er zijn verschillende soorten bloedverdunners. De bekendste zijn waarschijnlijk de vitamine K-remmers, zoals acenocoumarol of fenprocoumon. Deze werken door de aanmaak van stollingsfactoren in je lever te remmen. Dan zijn er de nieuwere, directe orale anticoagulantia (DOAC’s) of NOAC’s. Die werken sneller en zijn vaak makkelijker in gebruik. Waarom is dit onderscheid belangrijk? Omdat de manier waarop je eet, de één sterker beïnvloedt dan de ander.
Vitamine K: de stille krachtpatser in je eten
Als je vitamine K-remmers gebruikt, is de wisselwerking met voeding het meest direct. Vitamine K is namelijk de ‘sleutel’ die je lichaam nodig heeft om die stollingsfactoren te maken. Zie het als een bouwsteen. De medicatie probeert die bouwsteen te blokkeren. Als je dan ineens heel veel vitamine K binnenkrijgt via je voeding, kan dat de werking van je medicijn verminderen. Je INR-waarde (een maat voor hoe dun je bloed is) kan dan te laag worden, wat het risico op stolsels verhoogt.
Dit is vaak waar de angst begint: welke groenten mag ik nu wel en welke niet meer? Het grote misverstand is dat je vitamine K-rijke voeding helemaal moet mijden. Dat is niet nodig en zelfs niet gezond. Vitamine K is belangrijk voor je botten, bijvoorbeeld. De sleutel ligt in consistentie. Je lichaam went aan een bepaalde hoeveelheid vitamine K per dag. Als die hoeveelheid plotseling drastisch verandert, raakt de balans met je medicatie verstoord.
Welke voeding bevat veel vitamine K?
Om je een duidelijk beeld te geven, hier zijn de meest voorkomende bronnen van vitamine K. Het gaat hier echt om de grotere hoeveelheden:
• Groene bladgroenten: denk aan boerenkool, spinazie, snijbiet en rucola.
• Sommige koolsoorten: broccoli, spitskool en spruitjes.
• Bepaalde oliën en vetten: met name sojaolie.
• Kruiden: peterselie en bieslook.
Wat doe je nu praktisch? Je hoeft die boerenkool niet van je bord te schrapen. Het advies is: eet niet opeens drie keer zoveel spinazie als normaal, en eet ook niet een hele week lang alleen maar witbrood zonder groenten. Probeer een vast patroon aan te houden. Als je normaal gesproken één keer per week een portie boerenkool eet, blijf dat doen. Als je opeens besluit om dagelijks een grote smoothie te maken met veel boerenkool, dan is de kans groot dat je lever meer vitamine K binnenkrijgt en je medicatie bijgesteld moet worden.
Hoe vaak moet ik mijn bloed laten controleren?
Als je merkt dat je eetpatroon verandert – je gaat bijvoorbeeld een nieuw dieet volgen of je eet veel meer groenten omdat je gezonder wilt leven – dan is het goed om dit te melden bij je arts of de trombosedienst. Zij kunnen dan controleren of je INR-waarde stabiel blijft. Regelmatige controles zijn jouw vangnet. Meer informatie over de invloed van voeding op medicatie vind je in onze tips over parkinson medicatie en voeding. Naast het monitoren van je medicatie, is het ook belangrijk om aandacht te besteden aan je algemene gezondheid en de opname van essentiële voedingsstoffen, zoals ijzer, wat je kunt ondersteunen met voedingstips voor ijzerrijk eten.
De invloed van andere voedingsstoffen op bloedverdunners
Vitamine K is niet de enige speler in het veld. Er zijn meer stoffen in je voeding die invloed kunnen hebben op hoe je bloed verdunt, vooral bij vitamine K-remmers. Dit zijn vaak geen directe remmers, maar ze kunnen de opname of afbraak van de medicatie beïnvloeden.
Alcohol: met mate is het advies
Alcohol is een lastige. Het kan de leverwerking beïnvloeden. Bij regelmatig en veel gebruik kan alcohol de werking van je bloedverdunners versterken, waardoor je bloed dunner wordt en je makkelijker een bloeding krijgt. Drink je af en toe een glaasje wijn bij het eten? Meestal is dat geen probleem. Maar als je merkt dat je na een feestje met veel wijn toch wat sneller blauwe plekken krijgt, is het goed om daar alert op te zijn. Blijf altijd binnen de richtlijnen die je arts of apotheker je geeft over alcoholgebruik.
Bepaalde kruiden en supplementen: wees op je hoede
Dit is een punt waar veel mensen over struikelen. Je wilt misschien een extra boost voor je gezondheid en grijpt naar natuurlijke supplementen. Maar sommige daarvan zijn verraderlijk als je bloedverdunners gebruikt. Denk aan:
• Knoflook: In poedervorm of hoge doseringen kan het bloed dunner maken. Een teentje door de pasta is prima, maar dagelijks vijf supplementen slikken is een ander verhaal.
• Gember: Ook gember, vooral in supplementvorm, heeft een licht bloedverdunnend effect.
• Ginkgo biloba: Dit kruid wordt soms gebruikt voor de bloedsomloop, maar kan het bloedingsrisico verhogen.
Mijn dringende advies is: overleg altijd voordat je begint met een nieuw supplement, ook al lijkt het nog zo natuurlijk of onschuldig. Jouw arts of apotheker kent jouw medicatie en kan je direct vertellen of dit een risico vormt voor jouw persoonlijke situatie rondom bloedverdunning.
Wat als ik DOAC’s of NOAC’s gebruik?
Gebruik je een van de nieuwere bloedverdunners (zoals apixaban, rivaroxaban of dabigatran)? Dan heb je vaak goed nieuws. Deze medicijnen zijn ontworpen om veel minder wisselwerking met voeding te hebben. De grote angst voor schommelingen door vitamine K is hier veel minder aanwezig. Dit maakt het leven vaak een stuk makkelijker, omdat je niet meer zo nauwkeurig hoeft te letten op elke gram spinazie.
Betekent dit dat je alles kunt eten wat je wilt? Nee, helemaal niet. Algemene gezonde voedingsprincipes blijven gelden. Maar de strikte focus op constante vitamine K-inname is bij DOAC’s meestal niet nodig. Blijf natuurlijk wel opletten met alcohol en supplementen die de stolling beïnvloeden, zoals hierboven genoemd. Het is altijd verstandig om bij het starten van een DOAC te vragen hoe specifiek jouw medicijn reageert op bepaalde voeding.
Praktische tips voor een ontspannen eetmoment
Het doel is dat je je niet langer gevangen voelt door je medicatie als je aan tafel zit. Eten moet plezierig blijven. Hier zijn een paar concrete stappen om dit te bereiken, vooral als je vitamine K-remmers gebruikt:
• Houd de routine vast. Eet dagelijks ongeveer dezelfde hoeveelheid groenten en vetten. Als je één dag veel groen eet, zorg dan dat je de dagen erna weer op je gebruikelijke niveau zit. Variatie is goed, maar vermijd enorme pieken en dalen.
• Wees eerlijk over veranderingen. Ga je een week op reis en eet je veel anders? Of ga je de komende maand veel meer salades eten? Meld dit (als je vitamine K-remmers gebruikt) bij de trombosedienst, zodat ze mogelijk iets vaker kunnen prikken.
• Let op de bewerking. Rauwe spinazie bevat meer vitamine K dan gekookte spinazie. Maar dit effect is klein vergeleken met het plotseling veranderen van de hoeveelheid die je eet. Focus je dus op de portiegrootte.
• Kijk kritisch naar vetten. Veel vitamine K zit in de vetten die worden gebruikt om de groenten te bereiden. Gebruik je normaal olijfolie, maar stap je nu over op een veel grotere hoeveelheid sojaolie? Dat kan invloed hebben.
Onthoud dit goed: je hoeft je niet te laten leiden door angst. Je bent nu een expert in jouw eigen lichaam en jouw routine. Het gesprek met je arts of de trombosedienst is jouw belangrijkste hulpmiddel. Zij zijn er om de balans te bewaken tussen jouw medicatie en jouw leven.
Veelgestelde vragen
moet ik nu stoppen met groene smoothies drinken?
Nee, dat hoeft meestal niet. Als je dagelijks dezelfde smoothie drinkt met dezelfde hoeveelheid groene bladgroenten, raakt je lichaam eraan gewend. Stop je er plotseling mee, of ga je er juist ineens veel meer van maken? Dan kan je INR-waarde veranderen. Stabiel blijven is belangrijker dan iets volledig vermijden.
mogen bepaalde soorten vis wel of niet?
De meeste vissoorten, zoals zalm of kabeljauw, bevatten weinig tot geen vitamine K en beïnvloeden je bloedverdunners nauwelijks. Sommige vissen, met name vette vis, zijn juist heel gezond voor je hart en bloedvaten. Gewone consumptie van vis is vrijwel altijd toegestaan bij het gebruik van bloedverdunners.
wat doe ik bij een etentje buitenshuis?
Bij een etentje is het lastig om precies te weten hoeveel er in een gerecht zit. Houd je daar je hele leven zorgen over, dan wordt eten stressvol. Eet gewoon wat er op je bord ligt en geniet ervan. Als je merkt dat je de laatste tijd veel meer gefrituurd of ongezonder eet dan normaal, is het goed om na zo’n periode even je bloed te laten controleren, gewoon om zeker te weten dat alles stabiel is.