Wat is bicarbonaat precies en waar zit het in?
Bicarbonaat, chemisch gezien natriumbicarbonaat, is een zout dat van nature voorkomt. Het is die stof die we in de volksmond vaak baking soda noemen als we het over koken hebben. Maar je lichaam maakt het ook zelf aan. Het speelt een cruciale rol bij het handhaven van de zuurgraad, ofwel de pH-waarde, in jouw bloed. Dat is essentieel, want je lichaam functioneert het best bij een heel specifieke, licht basische balans.
Als je het hebt over bicarbonaat in voeding, kijken we naar twee dingen. Ten eerste de natuurlijke bronnen, en ten tweede het gebruik als toevoeging of hulpmiddel. Natuurlijk komt het voor in sommige voedingsmiddelen. Denk aan bepaalde soorten mineraalwater. Maar de meest bekende bron voor ons is toch de variant die we kopen. Daar zit het in verwerkt als rijsmiddel of soms als E500(ii).
Bicarbonaat als rijsmiddel: de truc met het luchtige brood
Dit is waarschijnlijk de bekendste toepassing. Als je zelf bakt, gebruik je vaak bakpoeder of baking soda. Baking soda werkt alleen als het in contact komt met een zuur ingrediënt, zoals karnemelk, citroensap of azijn. Het gebeurt dan iets moois: er komen koolzuurgasbelletjes vrij. Die belletjes zorgen ervoor dat je cake, pannenkoek of koekje luchtig wordt. Zonder dat zuur gebeurt er niets, want dan heb je alleen natrium en water.
Dit is belangrijk om te onthouden als je overweegt bicarbonaat toe te voegen aan je dieet. Het is een reactieve stof. Het zoekt altijd naar balans. Als je maag bijvoorbeeld te zuur is, kan dat bicarbonaat die balans helpen herstellen. Dit is de reden waarom mensen het soms gebruiken bij maagklachten. Voor voedingstips bij reflux kun je hier terecht.
Bicarbonaat en jouw spijsvertering: werkt het echt tegen maagzuur?
Dit is vaak de hoofdreden waarom mensen bicarbonaat in hun keukenkastje hebben staan voor ‘noodgevallen’. Je eet iets te pittigs, iets te vetters, of misschien heb je gewoon een gevoelige maag. Plotseling voel je die brandende pijn in je slokdarm: maagzuur. Wat gebeurt er dan?
Je maag produceert maagzuur (zoutzuur) om voedsel af te breken. Als dat zuur omhoog komt, geeft dat dat branderige gevoel. Bicarbonaat is basisch. Als je een klein beetje in water oplost en drinkt, neutraliseert het direct het overtollige zuur in je maag. Het is een snelle oplossing, een soort noodrem voor die zure aanval.
Wat je moet weten: het is een tijdelijke oplossing. Het werkt direct, maar het lost het onderliggende probleem niet op. Als je dagelijks last hebt van maagzuur, is het verstandig om te kijken waarom je maag dat zuur blijft produceren. Bicarbonaat geeft verlichting, maar vervangt geen advies van een arts of aanpassing in je voedingspatroon.
VIDEO: Reinig je lichaam met zuiveringszout en citroensap en kijk wat er in 5 dagen gebeurt. #gezondheid #genezing
Hoe gebruik je het veilig bij maagklachten?
Als je het wilt proberen, houd het dan bij een zeer kleine hoeveelheid. Neem ongeveer een halve theelepel bicarbonaat en los dit op in een groot glas water (minimaal 200 ml). Drink dit rustig op. Het kan even gaan borrelen in je maag; dat is de reactie die je wilt. Maar let op:
• Gebruik het niet te vaak. Constant neutraliseren kan je natuurlijke spijsverteringsproces verstoren.
• Door de reactie komt er koolzuurgas vrij. Dit kan in eerste instantie meer oprispingen geven.
• Als je last hebt van een hoge bloeddruk, wees dan voorzichtig. Bicarbonaat bevat natrium (zout), wat invloed kan hebben op je bloeddruk.
Voor veel mensen is het een prima middel voor incidenteel gebruik. Voel je je er goed bij, dan kan het een plekje krijgen in jouw EHBO-kit voor de keuken.
Meer dan alleen de maag: bicarbonaat en andere voedingsgerelateerde toepassingen
Je kunt bicarbonaat ook op andere manieren in je dagelijkse voeding gebruiken. Het gaat dan vooral om de werking als basisch middel of als reiniger.
Belangrijke links
Ga dieper in op Bicarbonaat in voeding: wat je moet weten met deze informatieve selectie.
• Hoe gebruik je natriumbicarbonaat? | Virtuoos
• De effecten van natriumbicarbonaat op je lichaam – Pazzox
Groenten koken: de kleur behouden
Heb je weleens gemerkt dat sommige groene groenten, zoals sperziebonen of broccoli, na het koken een beetje flets worden? Dit komt vaak door de zuren in het kookwater, die de natuurlijke kleurpigmenten aantasten. Als je een klein snufje bicarbonaat toevoegt aan het kookwater, dan maak je dat water licht basisch. Hierdoor blijven de groene kleuren veel helderder en levendiger. Het is een oude truc, maar hij werkt nog steeds fantastisch als je de mooiste kleuren op je bord wilt hebben.
Let wel op de hoeveelheid. Te veel bicarbonaat maakt de groenten zacht en ze kunnen een zeepachtige smaak krijgen. Begin met een kwart theelepel voor een grote pan water en proef goed voordat je de groenten afgiet.
Reiniging van fruit en groenten
In de supermarkt zie je soms dure schoonmaakmiddelen voor groenten en fruit. Maar bicarbonaat werkt hier net zo goed voor. Als je je afvraagt of er nog restjes pesticiden of vuil op je appels of aardappelen zitten, kun je ze wassen in een badje van water en baking soda. Los twee theelepels op in een grote kom water en laat je groenten of fruit daar tien tot vijftien minuten in weken. Daarna spoel je ze goed af onder stromend water. Dit helpt om oppervlakkige onzuiverheden los te weken.
Kan het innemen van bicarbonaat de zuurgraad van je hele lichaam beïnvloeden?
Dit is een punt waar veel discussie over is in gezondheidskringen. Mensen vragen zich af of je met het innemen van basische middelen je hele lichaam basischer kunt maken. Het korte antwoord is: nee, niet op een significante en langdurige manier.
Jouw lichaam heeft een extreem goed geregeld systeem om de pH-waarde van je bloed stabiel te houden. Dit heet de bufferwerking. Zodra je bicarbonaat inneemt, werkt het precies daar waar het nodig is: in je maag. Wat het lichaam niet nodig heeft, plast het weer uit. De zuurgraad van je bloed blijft keurig stabiel. Dat is goed nieuws, want grote schommelingen in de bloed-pH zijn gevaarlijk.
Wat wél kan veranderen, is de zuurgraad van je urine. Als je bicarbonaat inneemt, moet je nieren harder werken om het overtollige natrium en de basische stoffen kwijt te raken. Je urine wordt dan tijdelijk minder zuur. Naast het gebruik van bicarbonaat, is het ook belangrijk om te letten op je voeding bij maagzuur.
Het idee dat je een ‘zuur lichaam’ hebt en dit moet compenseren met basische voeding, is een misvatting als we het hebben over de bloed-pH. Je kunt wel proberen je algemene voedingspatroon te balanceren door meer groenten en minder sterk bewerkte producten te eten, maar daar heeft bicarbonaat als los middel weinig invloed op. Het is een hulpmiddel, geen dieetaanpassing.
Is er een verschil tussen baking soda en bakpoeder?
Ja, en dit is cruciaal als je er iets mee wilt doen in de keuken. Ze lijken op elkaar, maar ze werken anders. Dit helpt je om te begrijpen wat je precies consumeert.
Baking Soda (Natriumbicarbonaat): Dit is puur bicarbonaat. Het heeft dus altijd een zuur nodig om te reageren en koolzuur te produceren. Als je het eet zonder een zuur bestanddeel in het gerecht, kan het een metaalachtige, zeepachtige smaak geven en kan het in je maag nog steeds flink reageren met maagzuur.
Bakpoeder: Dit is een complete mix. Het bevat natriumbicarbonaat, een zuur ingrediënt (zoals wijnsteen- of citroenzuur) én een zetmeel om te voorkomen dat de twee al mengen in het potje. Bakpoeder reageert vaak in twee fasen: een keer bij het mengen met natte ingrediënten en nog een keer als het warm wordt in de oven. Hierdoor is het veel gemakkelijker te doseren voor de gemiddelde bakker en heeft het minder kans op een nare nasmaak.
Dus, als je het inneemt tegen maagzuur, gebruik je de pure vorm (baking soda). Als je een luchtig brood wilt, kijk je naar het recept: gebruik je karnemelk, dan werkt pure soda. Gebruik je alleen melk, dan heb je bakpoeder nodig.
Veelgestelde vragen
is bicarbonaat slecht voor je tanden?
In kleine hoeveelheden, zoals gebruikt wordt bij het tandenpoetsen (wat sommige mensen doen), is het meestal veilig. Het werkt als een mild schuurmiddel en helpt tandplak te verwijderen. Echter, te vaak of te krachtig poetsen met een basisch middel kan je tandglazuur dunner maken. Gebruik het met beleid en overleg bij twijfel met je tandarts.
moet ik bicarbonaat bij elke maaltijd nemen?
Nee, dat is absoluut niet nodig en zelfs af te raden voor dagelijks gebruik. Bicarbonaat neutraliseert zuren, en je maagzuur is nodig om je eten goed te verteren en bacteriën te doden. Het dagelijks verstoren van dit proces is niet bevorderlijk voor je gezondheid.
hoe bewaar ik mijn baking soda het beste?
Bewaar het op een koele, droge plaats, goed afgesloten. Het is vrij stabiel, maar als het vocht opneemt uit de lucht, kan het gaan klonteren. Het verliest na lange tijd zijn werking als rijsmiddel, maar als je het puur voor maagklachten gebruikt, blijft het over het algemeen effectief, zolang het maar droog blijft.